پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرفی نسخ خطی خلاصةالحقایق نجیب‌‏الدین رضا تبریزی اصفهانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فیروزآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزآباد، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروز آباد. فارس. ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه پیام‌نور. شیراز. فارس. ایران
چکیده
متون ادبی هر دوره منبع مهمی برای آگاهی از وضعیت مذهبی، تاریخی، سیاسی و اجتماعی آن روزگار و هم چون آیینه‌‏ای است که احوال روزگار و ابنای آن را به درستی نشان می‏دهد، یکی از این متون، مثنوی "خلاصةالحقایق" از عارف قرن یازدهم (ه.ق) نجیب‌‏الدین رضاتبریزی اصفهانی (1690-1637ه.ق) قطب سی‌‏ام سلسله‌‏ی ذهبیه است که3500 بیت دارد و در سال1100 (ه.ق) سروده شده و مشتمل بر مسائل عرفانی، مبانی تصوف و آداب سیر و سلوک است، با این حال شاعر کوشیده تا با استفاده‌‏ از آرایه‌‏های ادبی کتاب را از یک متن صرفاً آموزشی و تعلیمی بیرون بیاورد و اصطلاحات پیچیده‌‏ی عرفانی و کلامی را با زبانی نمادین، در قالب تمثیل بیان کند. از مثنوی "خلاصةالحقایق" پنج نسخه‌‏ی خطی به دست آمده است، پیش از این هم میرزا احمد اردبیلی از اقطاب ذهبیه این مثنوی را در سال 1338 (ه.ق) و در ضمن کتاب " کفایةالمؤمنین و اوصاف‌‏المقربین" از روی یک نسخه‌‏ی خطی با چاپ سربی منتشر کرده است. روش این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی با شیوه‌‏ی اسنادی و کتاب‌‏خانه‌‏ای است. در هنگام تصحیح، کهن‌‏ترین نسخه که در زمان خود شاعر کتابت شده و نسبت به دیگران لغزش‌‏های املایی و نگارشی کمتری دارد؛ به عنوان نسخه‌‏ی اساس برگزیده شده، ضمن مطابقت با نسخه‌‏های دیگر اختلاف‌‏‌‏ نسخ هم ضبط شده است. در میان نسخ خطی غلط‌‏های املایی چندی وجود دارد که گاهی در تمام نسخ و گاه فقط در چند نسخه دیده می‌‏شود. خود شاعر نیز در شماری از بیت‌‏ها دچار لغزش‌‏هایی در قافیه شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introducing the manuscript of the Kholasah Al-Haghaegh by Najibauddin Reza Tabrizi Isfahani

نویسندگان English

ahmad tahan 1
mohammad reza ghamgosar 2
seyed mehdi kheirandish 3
1 Department of Persian Language and Literature, Firoozabad Branch, Islamic Azad University of Firoozabad, Iran
2 Department of Persian language and literature. Faculty of Humanities. Islamic Azad University, Firozabad branch. Fars Iran
3 Persian literature group. Payam Noor university. Shiraz. Fars Iran
چکیده English

The literary texts of each period serve as major sources of knowledge of the religious, historical, political and social situation of that period, representing the lives and times of the people. One of these texts is the Masnavi “Kholasah Al-Haghaegh” by the 11th-century (AH) mystic Najib Al-Din Reza Tabrizi Esfahani (1047 - 1102 AH) , known as the thirtieth Qutb of the Zahabiiya hierarchy. With 3500 verses, this Masnavi (also couplet poem) was composed in the year 1100 (AH) and included mystical subjects, basics of Sufism and ethics, as well as components of the [mystical] way; however, the poet has striven to use the imagery in the book to bring it out of a purely training and didactic book and express the complicated mystical and theological terms in a symbolic one using allegories. Five manuscripts of the Kholasah Al-Haghaegh Masnavi are available. Also, Mirza Ahmad Ardabili (another Aqtaab of the Zahabiiya hierarchy) had published this Masnavi from a manuscript with leaded print in a book called “Kefayat Al-Mo’menin Va Osaf Al-Mogharrebin” in 1338 (AH). This research is descriptive-analytical and uses library and documentary methods. In the meantime, the oldest version was scribed in the poet’s lifetime, i.e., the one with the least error or typing misspellings was selected as the top version and then compared to other versions to investigate the differences between the versions. The manuscripts have some misspellings, found in all or sometimes in some. The poet himself has made some rhyming mistakes in a number of verses.

کلیدواژه‌ها English

Correction
Manuscript
Kholasah Al-Haghaegh
Najid Al-Din Reza Tabrizi Esfahani
Masnavi
Mystics

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • قرآن کریم (1390). ترجمه‌‏ی بهاءالدین خرم‌‏شاهی. تهران: انتشارات بوستان. چاپ هفتم.
    • استهباناتی، علی‌‏نقی (1382). برهان المرتاضین. تحقیق و تصحیح: محمد هرتمنی. اصفهان: نشر مقیم.
    • بخاری، محمدبن اسماعیل (1401ق). صحیح البخاری. ج چهارم. استانبول: انتشارات دارالفکر.
    • بهار، محمدتقی (1376). سبک‌‏شناسی. ج اول. تهران: انتشارات بدیهه. چاپ نهم.
    • جهان‌‏بخش، جویا (1378). راهنمای تصحیح متون. تهران: میراث مکتوب.
    • خاوری، اسدالله (1398). ذهبیه(تصوف علمی- آثارادبی). ج اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ چهارم.
    • زرین‌‏کوب، عبدالحسین (1369). ارزش میراث صوفیه. تهران: انتشارات امیرکبیر. چاپ ششم.
    • شمس‌‏قیس، محمد (1388). المعجم فی معاییر اشعار العجم. تصحیح محمدبن عبدالوهاب قزوینی و دیگران. تهران: نشر علم.
    • شمیسا، سیروس (1400). آشنایی با عروض و قافیه. تهران: نشر میترا. چاپ ششم.
    • شهیدی، سیدجعفر (1373). شرح مثنوی (جزء چهارم از دفتر اول). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    • فروزانفر، بدیع‌‏الزمان (1361). احادیث مثنوی. تهران: اتشارات امیرکبیر، چاپ سوم.
    • کلینی رازی، محمدبن یعقوب (1390). اصول کافی. تحقیق، ترجمه و توضیح حسین استاد ولی. ج اول. تهران: دارالثقلین.
    • مایل هروی، نجیب (1369). نقد و تصحیح متون (مراحل نسخه‌‏شناسی و شیوه‌‏های تصحیح نسخه‌‏های خطی فارسی). مشهد: آستان قدس رضوی.
    • مدرسی چهاردهی، نورالدین (1361). سیرتصوف. تهران: انتشارات اشراقی. چاپ سوم.
    • نجم‌‏رازی، ابوبکر بن محمد (1365). مرصادالعباد. مصحح: محمد امین­ریاحی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ دوم.
    • نجیب‌‏الدین رضا جوهری، محمدرضا (1100 ه.ق). خلاصةالحقایق (نسخه‌‏ی خطی).
    • ‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏‌‏---------------------------------- (1397). دیوان اشعار. تصحیح و توضیح: خیرالله محمودی. قم: انتشارات طلیعه‌‏ی نور.
    • ---------------------------------- (1398). نورالهدایه و مصدرالولایه. تصحیح و توضیح: خیراله محمودی. تهران: انتشارات مولی.
    • نوروزی سده، عزت و رادمنش، عطامحمد (1399). "بررسی گونه‌‏های تمثیل در مثنوی خلاصةالحقایق اثر نجیب‌‏الدین رضا تبریزی". فصل‌‏نامه­ ی تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی. ش 46. ص (112-93).

  • تاریخ دریافت 01 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 08 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401