ابیاتی نویافته از غزلیات جمال‌الدین محمدبن عبدالرزاق اصفهانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

جُنگ‌های ادبی منابعی هستند که می‌توانند در تصحیح اشعار شاعران راهگشا باشند. این مسئله زمانی اهمیت می‌یابد که از روزگار زندگی شاعر تا نخستین نسخه‌های تاریخ‌دار شعر او 400 – 500 سال فاصله باشد. در این میان اگر جُنگ شعری که تاریخ کتابت آن نزدیک به روزگار شاعر یا دست کم یکی دو سده پس از مرگ او باشد می‌تواند در تصحیح بیت‌ها تأثیرگذار باشد. ضمن آنکه ممکن است بیت‌هایی اضافه از نسخ موجود داشته باشد و این موضوع سبب می‌شود تا بحث ابیات نویافته مطرح شود. در میان جُنگ‌های خطی کهن، جُنگ خطی شماره 2051 ایاصوفیا از جمله آثاری است که پیشتر مورد استفاده دکتر غلامحسین یوسفی در تصحیح غزل‌های سعدی قرار گرفته است. از این رو، این جُنگ می‌تواند برای تصحیح غزل‌های جمال‌الدین محمدبن عبدالرزاق اصفهانی با سایر نسخ خطی و دیوان چاپی مقابله شود. در این مقاله، با رویکرد توصیفی- تحلیلی، به ویژگی‌های جنگ 2051 ایاصوفیا در ارتباط با اشعار جمال‌الدین محمد بن عبدالرزاق پرداخته‌ایم. سپس غزل‌های نویافته و بیت‌های نویافته در میان یا انتهای غزل‌های فعلی دیوان چاپی را بررسی کرده‌ایم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

New verses from the poems of Jamal al-Din Muhammad ibn Abd al-Razzaq Esfahani

نویسندگان [English]

  • gholamreza maste ali parsa 1
  • Ali Kameli 2
1 Allame tabatabayi University
2 Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
Literary journals are sources that can be helpful in editing of poets' poems. This issue becomes important when there is a 400-500 years gap from poet's life to the first dated editions of his poetry. In the meantime, if a poem journals   that its writing date is close to the time of the poet or at least one or two centuries after his death, it can be effective in correcting the verses. In addition, it may have additional verses beside the existing version, and this issue causes raising the discussion of new verses. Among the old calligraphy’s collections, Hagia Sophia No. 2051 were used mostly by Dr. Gholamhossein Yousefi in correcting of Saadi's ghazals. Therefore, this collocation can be compared to other manuscripts and handed -writing Diwan for correcting Jamal al-Din Mohammad bin Abd al-Razzaq Esfahani's ghazals. In this article, with a descriptive-analytical approach, we have discussed the characteristics of Hagia Sophia ‘s manuscript 2051 in relation to the poems of Jamal al-Din Muhammad bin Abd al-Razzaq. Then, we have reviewed the new ghazals and the new verses in the middle or at the end of the current ghazals in old Divan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • critical revision
  • Jamal al-Din Mohammad bin Abd al-Razzaq Esfahani ‘s Ghazels
  • Hagia Sophia ‘s manuscript 2051
  • new verses
  • Vahid Dastgardi
  1. افشار، ایرج (1390). سفینه و بیاض و جنگ (مقاله‌های ایرج افشار)، گردآوری میلاد عظیمی، تهران: سخن.
  2. افشین‌وفایی، محمد و بشری، جواد (1397). «سفینه، مجموعه، جنگ تحولات تاریخی یک نوع ویژه ادبی»، دو فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، سال 26، شماره 85، پاییز و زمستان، ص 301 - 277.
  3. حافظ، شمس‌الدین محمد (1375)، دیوان، تصحیح و توضیح پرویز ناتل خانلری، تهران: خوارزمی، جلد دوم.
  4. دانش پژوه، محمدتقی. (1348). فهرست میکروفیلم‌های کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، جلد اول.
  5. درایتی، مصطفی. (1389). فهرستواره دست نوشته‌های ایران (دنا)، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، جلد پنجم.
  6. درایتی، مصطفی. (1390). فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، جلد پانزدهم.
  7. سعد سلمان، مسعود (1390). دیوان، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: محمد مهیار، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  8. سعدی، (1385)، غزل‌های سعدی، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران، سخن.
  9. شریفی صحی، محسن و خاتمی پور، حامد (1392). «اشعاری نویافته در جنگ خطی 900 مجلس»، متن شناسی ادب فارسی، سال چهل و نهم، دوره جدید، سال پنجم، شماره 1، (پیاپی 17) بهار، 60 – 45.
  10. شمس حاجی، شمس‌الدین محمدبن دولتشاه بن یوسف شیرازی (1390). سفینه شمس حاجی، مقدمه، تصحیح و تحقیق: میلاد عظیمی، تهران، سخن.
  11. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین. (بی تا). دیوان اشعار، به اهتمام و تصحیح ادیب نیشابوری، تهران: کانون کتاب.
  12. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین. (1320). دیوان کامل استاد جمال الدین محمدبن عبدالرزاق اصفهانی، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، تهران: چاپخانه ارمغان. چاپ اول.
  13. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، نسخه خطی شماره 10312 کتابخانه آستان قدس رضوی.
  14. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، نسخه خطی شماره 11474 کتابخانه ملی ایران
  15. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، نسخه خطی شماره 2051 ایاصوفیا، ترکیه.
  16. عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، نسخه خطی شماره 9824 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
  17. قانونی، حمیدرضا (1382). تصحیح دیوان جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی، رساله دکتری به راهنمایی جمشید مظاهری، اصفهان: دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی.
  18. مجلس (بی تا). دستنویس جنگ ۹۰۰، به شمارة دستیابی ۹۰۰، کاتب ناشناس.
  19. منزوی، احمد. (1350). فهرست نسخه‌های خطی فارسی، تهران: مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای، جلد سوم.

میرافضلی، علی (1382). رباعیات خیام در منابع کهن، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.