تصحیح ابیاتی از خاقانی شروانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسنده

دانشگاه زنجان

چکیده

خاقانی از بزرگترین قصیده‌پردازان شعر فارسی است که به دلیل گستردگی معلومات و استفاده از آن در شعر، تصویرسازی‌های بی‌سابقه و ترکیب‌های غریب به دیرآشنایی توصیف شده است. برای تصحیح دیوان او سه تن از نام‌آوران عصر ما، یعنی علی عبدالرسولی، ضیاءالدین سجادی و میرجلال‌الدین کزازی زحمات فراوان متقبل شده‌اند. تصحیح سجادی به دلیل ارائة نسخه‌بدل‌های ابیات، بیشتر مورد توجه محافل دانشگاهی واقع شده، اما همچنان دو تصحیح دیگر نیز ارزش خود را حفظ کرده و کمک‌حال محققان شده‌اند. با وجود تلاش‌های ارزشمند این استادان و نیز پژوهندگان دیگری که ابیاتی از خاقانی را تصحیح کرده‌اند، هنوز در گوشه و کنار دیوان خاقانی، بیت‌هایی دیده می‌شود که با شکل فعلی خواننده را راضی نمی‌کنند و به نظر نمی‌رسد به صورت کنونی از زیر دست خاقانی بیرون آمده باشند. در مقالة حاضر، پنج بیت از این ابیات در قصاید خاقانی، مورد بازنگری مجدد قرار گرفته و کوشش شده است پس از تبیین نادرستی یا نارسائی آنها به شکل کنونی، پیشنهادهایی برای تصحیح آنها ارائه شود. از این ابیات، تصحیح یک بیت به شیوة قیاسی و تصحیح چهار بیت با استفاده از چاپ عبدالرسولی و نیز نسخه‌بدل‌های ثبت‌شده در تصحیح سجادی انجام شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Correction of verses from Khaghani Shervani

نویسنده [English]

  • jamile akhyani
University of ZANJAN
چکیده [English]

Khaghani is one of the greatest composers of Persian poetry who has been described as a perplexing poet to his vast knowledge and using it in poetry, unprecedented illustrations and strange combinations. Three writers of our time, namely Ali Abdul Rasuli, Zia-od-Din Sajjadi and Mir-Jalaloddin Kazzazi, have worked hard to correct his divan. Sajjadi's correction has received more attention in academic circles due to the presentation of verse versions, but two other corrections have also retained their value and have helped researchers. Despite the valuable efforts of these professors and other scholars who have corrected verses from Khaghani, there are still verses in the corners of Khaghani's divan that do not satisfy the reader with his current form and Khaghani does not seem to have composed them in this way. In this article, five of these verses in Khaghani's poems have been examined and an attempt has been made to provide suggestions for correcting them after explaining their inaccuracy or inadequacy in the current form. From these verses, one verse has been corrected by analogy and four verses have been corrected using the edition of Abd al-Rasuli, as well as the duplicates recorded in Sajjadi's correction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khaghani
  • Poetry
  • Ode
  • Correction
  • Distortion
احمدپور، محمدامین و قدرت‌الله ضرونی (1391)، «شرح، تحلیل و تصحیح چند بیت دشوار از خاقانی»، متن‌شناسی ادب فارسی، دوره جدید، سال چهارم، شمارة 3، ص 113-126
اخیانی، جمیله (1393)، «تا به پای پیل می بر کعبة عقل آمده است ... تصحیح بیتی از خاقانی»، کتاب ماه ادبیات، شماره 200، ص 62-64
استعلامی، محمد (1387)، نقد و شرح قصاید خاقانی، چاپ اول، تهران: زوار
انوری، علی بن محمد (1372)، دیوان انوری، به اهتمام مدرس رضوی، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی
برزگر خالقی، محمدرضا (1390)، شرح دیوان خاقانی، چاپ دوم، تهران: زوار
بیهقى، ابوالفضل محمدبن‏حسین (1383)، تاریخ بیهقى، تصحیح علی‌اکبر فیاض، چاپ چهارم، مشهد: دانشگاه فردوسی
ترکی، محمدرضا (1398). سر سخنان نغز خاقانی، چاپ اول، تهران: سمت
خاقانی، افضل‌الدین بدیل (2537)، دیوان خاقانی شروانی، به تصحیح و تحشیة علی عبدالرسولی، تهران: مروی
______________ (1374)، دیوان خاقانی شروانی، به کوشش ضیاءالدین سجادی، چاپ پنجم، تهران: زوار
______________  (1387)، دیوان خاقانی، ویراستة میرجلال‌الدین کزازی، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز
سلطان‌محمدی، امیر و سیدمنصور سادات‌ابراهیمی ( 1398)، «ضرورت توجه به صبغة روایی در تصحیح و فهم اشعار خاقانی»، ادب فارسی، شماره 23، ص 201-219
ظهیر فاریابی (1381)، دیوان ظهیرالدین فاریابی، به تصحیح امیرحسن یزدگردی، به اهتمام اصغر دادبه، چاپ اول، تهران: قطره
عبید زاکانی (1352)، کلیات عبید زاکانی، به کوشش محمدجعفر محجوب، چاپ اول، تهران: گلشایی
عطار، فریدالدین (1388)، الاهی‌نامه عطار، به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ پنجم، تهران: سخن
فرخی سیستانی، علی بن جولوغ (1371)، دیوان حکیم فرخی سیستانی، به کوشش دبیرسیاقی، چاپ چهارم، تهران: زوار
فردوسی، ابوالقاسم (1371)، شاهنامه، ج 3، به کوشش جلال خالقی مطلق،کالیفرنیا: مزدا
___________ (1384) شاهنامه، ج 6، به کوشش جلال خالقی مطلق- محمود امیدسالار، نیویورک: بنیاد میراث ایران
___________ (1386) شاهنامه، ج8، به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی
فرهنگ بزرگ سخن (1381)، به سرپرستی حسن انوری، چاپ اول، تهران: سخن
قطران تبریزی (1362)، دیوان حکیم قطران تبریزی، از روی نسخه محمد نخجوانی، چاپ اول، تهران: ققنوس
کزازی، میرجلال‌الدین (1387)، دیوان خاقانی، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز
_____________ (1389)، گزارش دشواری‌های دیوان خاقانی، چاپ ششم، تهران: نشر مرکز
مسعود سعد سلمان (1364)، دیوان مسعود سعد، تصحیح مهدی نوریان، چاپ اول، اصفهان: کمال
معدن‌کن، معصومه (1389)، بزم دیرینه‌عروس، چاپ ششم، تهران: نشر دانشگاهی
منصوری، مجید (1396)، «پرواز یا پروار، تأملی در بیت‌هایی از خاقانی»، ادب فارسی، سال 7، شماره 1، ص 207-220
مولوی، جلال‌الدین (1375)، کلیات دیوان شمس، به تصحیح فروزانفر، چاپ اول، تهران: راد
مؤید شیرازی، جعفر (1372)، شعر خاقانی، چاپ اول، شیراز: دانشگاه شیراز
مهدوی‌فر، سعید (1389)، «دو معیار نویافته در تصحیح خاقانی»، معارف، دوره بیست و چهارم، شماره 1و2، ص 79-104
_________ (1391 الف)، «اصالت تصویری مهم‌ترین معیار در تصحیح دیوان خاقانی»، بوستان ادب دانشگاه شیراز، سال چهارم، شمارة اول، ص 175-196
_________ (1391 ب)، «بررسی تصحیف و تحریفی از دیوان خاقانی»، متن‌شناسی ادب فارسی، دوره جدید، سال چهارم، شمارة 4، ص 107-120
_________ و علیرضا شوهانی (1395)، «تأملی در تصحیح چند بیت از دیوان خاقانی»، زبان و ادب فارسی تبریز، سال 69، شماره 234، ص 153-166
نظامی گنجوی (1363الف)، اقبالنامه، تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ دوم، تهران: علمی
_________  (1363ب)، خسرو و شیرین، تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ دوم، تهران: علمی
________ (1363ج)، مخزن‌الاسرار، تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ دوم، تهران: علمی