پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

شناسایی و رتبه بندی مؤلفه ها و معیارهای تقویم نسخه های خطی با تاکید بر روند موجود در کتابخانه ملی ایران

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
چکیده
چکیده
هدف: شناسایی معیارهای ارزیابی و تقویم نسخ خطی
روش/ رویکرد: پژوهش مبتنی بر مطالعات اسنادی، تحلیل مضمون و با انجام مصاحبه‌های باز و نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ تن از متخصصان است.
یافته‌ها: مولفه‌های آرایه‌ها، تذهیب و مکاتب هنری، نگارگری و مینیاتور، انواع خطوط و کیفیت آنها، تنوع و اعتبار کاغذ و جلد، انجامه، مطالب افزوده‌شده توسط کاتب، یادداشت‌های حاشیه‌ای، مهرها، شاخص‌های نفاست و خط مؤلف ، اطلاعات ثابت هر نسخه شامل عنوان، موضوع، زبان، جایگاه علمی مؤلف، ساختار و سازماندهی محتوا، چالش‌های شناسایی مؤلف و محتوای اثر، تاریخ و محل تألیف و آغاز و انجام کتاب و در نهایت نوع مالکیت نسخه، تک‌نسخه بودن یا تعلق به مجموعه‌ها، پراکندگی و کمیابی در کتابخانه‌ها، احتمال قاچاق یا خروج از کشور، سیاست گردآوری نسخ خطی، وضعیت چاپ، حضور در بازارهای بین‌المللی و تأثیر شرایط اقتصادی بر بهای نسخه‌ها تاثیر دارند.
نتیجه: عدم توجه به همه مؤلفه های موجود در هر نسخه ، دقت و صحت تقویم آن نسخه را با اشکالات جدی مواجه خواهد کرد. پیشنهاد می‌شود مجموعه مؤلفه‌های شناسایی‌شده به‌صورت الگویی جامع در اختیار کارشناسان و پژوهشگران قرار گیرد تا ضمن جلوگیری از غفلت از معیارها، موجب وحدت نظر، آموزش نسل جوان و ایجاد چارچوبی ملی برای تقویم نسخ خطی شود.
کلید واژه‌ها: نسخه های خطی ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران ، ارزیابی ، تقویم ، معیارهای قیمت گذاری
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Identification and Ranking of Components and Criteria for Manuscripts Appraisal with Emphasis on the Current Process in the National Library and Archives of Iran

چکیده English

Abstract
Purpose: The purpose of this study is to identify the criteria for manuscripts appraisal .

Methodology: The present research employs a mixed qualitative–quantitative approach, including (1) documentary and library research, and (2) content analysis. The study was conducted through open and semi-structured interviews with 10 experts . Participants were selected purposefully based on their expertise.

Findings: The findings obtained from documentary studies, expert interviews, and thematic analysis reveal that the appraisal of manuscripts can be categorized into three main areas—codicology, bibliography, and other factors.

1. Codicological factors: Variable information of each manuscript; illuminations, ornamentation ; miniature ; types and quality of calligraphy and so on.

2. Bibliographical factors: Fixed information of each manuscript; title; subject; language ; beginning and end of the text; date and place of composition, etc.

3. Other factors: Ownership ; whether unique or part of a collection; the number of existing copies in libraries and the impact of rarity or dispersion nationally or internationally.

Conclusion: The identified components—comprising one hundred extracted criteria with comprehensive coverage of the topic—should be taken into account when appraising manuscripts. Neglecting any of these factors could seriously undermine the accuracy and reliability of the appraisal. It is therefore recommended that these components be compiled into a checklist for appraisers to ensure no criteria are overlooked, to promote consistency and consensus in manuscript valuation.
Keywords: Manuscripts; National Library and Archives of Iran; Evaluation; Appraisal; Valuation Criteria

کلیدواژه‌ها English

manuscripts
valuation criteria
National Library
appraisal
1.      ابن خلدون،عبدالرحمن(1381).المقدمه (ج1 ). مترجم محمدپروین گنابادی.تهران: علمی و فرهنگی.
2.      افشار،ایرج(1388).نگاهی به ضابطه‌های نسخه‌شناسی.نامه بهارستان، دفتر15،121-130.
3.      بحرالعلومی،فرانک؛بهادری،رویا(1386).بررسی‌های آزمایشگاهی بر روی قطعات قرآن پوست‌نوشت(1).نامه بهارستان،دفتر13-14، 401-410.
4.      خانی پور، رضا (1381). " تذهیب". دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی. ج1، ص626_637.                          
5.      خانی پور، رضا (1381)."تشعیر".دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی.ج1، ص 636_637.                                
6.      خانی پور، رضا (1384). بررسی علل و عوامل خروج کتب خطی از ایران و راه های مقابله با آن.پایان نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران. 
7.      سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران(1403). شیوه نامه کمیته ارزیابی و قیمت گذاری نسخ خطی ، بهمن 1403(چاپ نشده).
8.      سودآور،ابوالعلا (1383).کاربرد معیارهای " الاقدم اصح" و "یقین سابق" و مشکل مدارک نیمه جعلی .نامه بهارستان،دفتر 9-10، 45-56.
9.      صادق زاده وایقان، علی(1397). فراهم آوری نسخه‌های خطی در ایران .فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات ،29(4)،119-142.
10.  عظیمی، حبیب الله(1389). اصول و مبانی نسخه شناسی در کتب خطی.تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.                                                         
11.  عظیمی، حبیب الله (1396). نسخه نامه. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی.                                                                            
12.  عظیمی، حبیب الله (1400) . کتاب آرایی نسخه های هنری دوره قاجار با استناد به نسخ خطی کتابخانه ملی ایران.قم: مجمع ذخائر اسلامی.
13.  فدایی، غلامرضا(1386).آشنایی با نسخ خطی و آثار کمیاب.تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).
14.  فدایی،غلامرضا (1377). مقدمه ای بر شناخت اسناد آرشیوی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت)
15.  فرای،ریچارد(1381).کتاب‌های اسلامی ساختگی از ایران.ترجمه سید محمدعلی‌احمدی‌ابهری. نامه بهارستان،دفتر5،193-198.
16.  کتابخانه و موزه ملی ملک . (بی تا).پیش نویس آئین نامه فراهم آوری گسترش و تملک آثار کتابخانه
17.  مایل هروی، نجیب(1380).تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی.تهران:کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
18. مصاحبه ‌با استادعبدالحسین‌حائری(1395).تاریخ شفاهی، دوفصلنامه،2(2) ،198-211.                            
References
1.      Auction Series (n.d.).Retrieved Feb 13 , 2026, from http://www.christies.com
2.      Henson, M.L. &Jergovich, T.A.(2001). Scanning electron microscopy and energy dispersive X-Ray spectrometry for the forensic examination of paints and coatings In: Forensic examination of glass and paints. London: Wiley, p.243-272.
3.      Mairinger, F. (2000). The infrared examination of painting in Radiation. In: Art and Archaeometry. Amesterdam: Elsevier, p 40-55.  DOI:10.1016/B978-044450487-6/50049-3                                                             
 

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 26 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 06 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 02 مهر 1405