پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

خطاها و لغزش‌های کاتبان در نقل اشعار استنساخ نسخ شمایل الاتقیا و رذایل الاشقیا (متنی از ملفوظات سلسلۀ چشتیه از قرن هشتم ه.ق)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی زبان و ادبیات فارسی. گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه سمنان. سمنان. ایران.
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی. گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه سمنان. سمنان. ایران.
3 استاد عرفان اسلامی. گروه عرفان اسلامی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه سمنان. سمنان. ایران.
چکیده
در ادوار گوناگون کاتبان به دلایل مختلفی از جمله بی‌دقّتی و عدم پایبندی به رعایت امانتداری، خطاها و لغزش‌هایی را در کتابت دست‌نوشته‌های خویش داشته‌اند و دخل و تصرّفاتی در این متون اعمال کرده‌اند. این لغزش‌ها و تصرّفات که گاه به نظر می‌رسد نتیجۀ اهمال‌کاری و بی‌حوصلگی کاتبان و در مواردی ممکن است به صورت عامدانه باشد، همواره در دست‌نوشته‌های متون مختلف ادبی یافت شده و می‌شود. متن شمایل‌الاتقیا و رذایل‌الاشقیا یکی از متون بر جای مانده از عرفان و طریقت چشتیه است که ملفوظات و آراء بزرگان چشتیه در آن توسط یکی از مریدان -به نام رکن‌الدّین دبیر کاشانی- در این اثر گردآوری و نسخ گوناگونی پس از رکن‌الدّین، توسط کاتبان استنساخ شده و در دسترس مخاطبان قرار گرفته است. در این نسخه‌ها، لغزش‌های فراوانی در عدم ذکر نام شاعران و سرایندگان ابیاتی که از مؤلف نیست، دیده می‌شود و هرچه به دوران متأخر نزدیک می‌شویم، این اشکالات بیشتر به چشم می‌خورد؛ به‌صورتی که کاتب از انتساب اشعار به شاعر اصلی خودداری نموده و ابیات را به گونه‌ای مورد توجّه قرار داده که گویی از رکن‌الدّین کاشانی است. در این مقاله که به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای نسخه‌شناسی و مطالعات کتابخانه‌ای و سندکاوی انجام پذیرفته، سعی کرده‌ایم با مراجعه به نسخ قدیمی از این رساله و مقایسۀ نسخ متأخر با نسخۀ اساس، به بررسی مسأله انتساب ابیات در این کتاب بپردازیم. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که خطاهای کاتبان و اهمال‌کاری آنان در ضبط نام گوینده اصلی شعر در نسخ متأخر به فراوانی یافت می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Errors and slips of the scribes in copying the Nashq of Shamayil al-Atqiya and Raza'il al-Ashqiya A text from the archives of the cheshtiyya aynasty from the 8 th century AH

نویسندگان English

zahra rahimi 1
mohammad rezae 2
Ghodratollah Khayatian 3
1 PhD student. Department of Persian Language and Literature. Faculty of Humanities. Semnan University, Semnan. IRAN.
2 Associate Professor. Department of Persian Language and Literature. Faculty of Humanities. Semnan University, Semnan. IRAN.
3 Professor, Department of Religions and Mysticism,, Semnan University. Semnan. IRAN.
چکیده English

In various eras, scribes have made errors and slips in their manuscripts for various reasons, including carelessness and non-compliance with confidentiality, and have tampered with these texts. These slips and possessions, which sometimes seem to be the result of scribes' negligence and impatience, and in some cases may be intentional, are always found in the manuscripts of various literary texts. The text of Shamayil al-Atqiya and Razayel al-Ashqiya is one of the texts left over from the mysticism and the
Chishtiyyah Tariqa. in which the arguments and opinions of the elders of Cheshtiyyah were copied by one of her disciples - named Rukn al-Din Debir Kashani - in this collection and various versions after Rukn al-Din were copied by the scribes and made available to the audience. In these versions, many slips can be seen in not mentioning the names of poets and composers of verses that are not the author's. And as we get closer to the late era, these problems become more visible. In such a way that the writer refused to attribute the poems to the main poet and paid attention to the verses as if they were written by Rukn al-Din Kashani.

کلیدواژه‌ها English

Manuscript
Cheshtiyya
Shamayil alAtqiya and Razail alAshqiya
8centuary
Attribution of poems

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • استاینفلز، امینا و مصحفی، محمد احسان (1398)، سبک ملفوظات در تصوّف آسیای جنوبی، نشریه اطّلاعات حکمت و معرفت. سال چهاردهم. شمارۀ 2. صص 28 ـ 32.
  • امیرسالار، محمود (1384)، علامه قزوینی و فنّ تصحیح متن، نامه بهارستان. سال ششم. شمارۀ اول ـ دوم. 11 ـ 12. صص 189 ـ 206.
  • دبیر کاشانی خلدآبادی، رکن‌الدّین‌بن عمادالدین (1347 هـ . ق)، شمایل‌الاتقیا و رذایل‌الاشقیا، به اهتمام مولوی حکیم غلام مرتضی، حیدرآباد دکن: مطبوعه اشرف پریس (نسخه اساس).
  • رحیمی، زهرا، محمد رضایی، قدرت الله خیاطیان (1401)، بررسی متن شمایل‌الاتقیا و رذایل‌الاشقیا مبتنی بر طریقت چشتیه و متنی از سدۀ هشتم هجری، نشریه علمی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 15. پیاپی 82. صص 299 ـ 320.
  • ......................(1401)، بررسی و تحلیل مؤلفه‌های طریقت چشتیه بر اساس متن  شمایل‌الاتقیا و رذایل‌الاشقیا، فصلنامه علمی ـ تخصصی مطالعات نقد زبانی و ادبی (رخسار زبان سابق)، سال ششم. شمارۀ 22. صص 93 ـ 114.
  • شکراللهی طالقانی، احسان الله (1385)، تصنیف و تصحیف (علل تصحیف و تصرّف کاتبان و شکوه مؤلفان و مصنفان از ایشان)، آینۀ میراث. دورۀ جدید. شمارۀ 32. صص129-157.
  • فریامنش، مسعود (1392)، ذیل عنوان حسن سجزی دهلوی، دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه قاره زیر نظر گروه شبه قاره. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • فریامنش، مسعود و ارنست کارل (1393)، مکتوب شدن تعالیم شفاهی در چشتیه متقدم، آینه پژوهش، سال بیست و پنجم. شمارۀ 148. صص 5 ـ 14.
  • قلندر، حمید (1398)، خیرالمجالس: ملفوظات حضرت شیخ نصیرالدین محمود چراغ دهلی، با تصحیح و مقدمه و تعلیقات از: خلیق احمد نظامی. چاپ دوم. تهران: مولی.
  • قمی، عباس (شیخ) (1358 ق)، الکنی و الالقاب، ج1. نجف: صید المطعبه العرفان.
  • مایل هروی، نجیب (1369)، نقد و تصحیح متون، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  • مایل هروی، نجیب (1380)، تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • منزوی، احمد (1383)، فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان، ج1. چاپ دوم. تهران: مجمع ذخائر اسلامی.
  • نوشاهی، عارف. (2007)، آداب و لوازم کتابت؛ برگرفته از نسخۀ اصلی خطی مفتاح‌المطالب، نامۀ بهارستان. شمارۀ 9 ـ 8. صص 75 ـ 76.
دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 7
فروردین 1404
صفحه 139-166

  • تاریخ دریافت 30 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 15 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 25 فروردین 1403
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404