تصحیح شماری از بیت‌های پریشان دیوان شایق لرستانی

تراب پور, جواد

doi:10.22034/crtc.2024.431313.1131

تصحیح شماری از بیت‌های پریشان دیوان شایق لرستانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده

جواد تراب پور

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، لرستان. ایران

10.22034/crtc.2024.431313.1131

چکیده

هادی بیگ ساکی با نام شعری «شایق» و مشهور به «شایق لرستانی» شاعر صاحب ذوق و خوش‌قریحۀ پارسی گوی منتسب به مکتب بازگشت ادبی اسـت که در دوران زندیّه و قاجاریّه می‌زیسته و در اغلب قالب‌های شعر فارسی طبع آزمایی کرده است. تنها نسخۀ خطّی موجود از دیوان وی در کتابخانۀ ملی ملک با شمارۀ 5117 ثبت شده است. آقای حمیدرضا دالوند در سال 1383نسخۀ یاد شده را با وفاداری به متن به روش قیاسی تصحیح و چاپ کرده است. در دیوان مصحّح موجود، افزون بر موارد مربوط به سهو و خطای کاتب، بی‌توجّهی به روابط درون‌متنی، خوانش نادرست و نادیده گرفتن معیارهای زیبایی‌شناختی باعث شده تا برخی ضبط‌های فاسد به متن راه یابد و در نتیجه تعدادی از ابیات دیوان شایق نامفهوم و پریشان به نظر برسد. از این روی نگارندۀ این جستار به ضرورت شماری از ابیات پریشان و گنگ دیوان شایق را که معنای درستی از آن برداشت نمی‌شود، استخراج کرده؛ سپس متن را با نسخۀ دست‌نویس مقابله نموده و صورت‌های فاسد یا تصرّفات ناصواب کاتب را نشان داده است. در پایان با استدلال بر پایۀ روابط درون‌متنی، معیارهای زیبایی شناختی، هنجارهای دستوری و سنّت های ادب فارسی ریخت‌های گشته و صورت‌های تحریف شده را تصحیح و گزارش نموده‌است.

کلیدواژه‌ها

شایق لرستانی

تصحیح

روابط درون متنی

معیارهای زیبایی‌شناختی

سنّت های ادبی

موضوعات

تصحیح متون

عنوان مقاله English

The Correction of a Number of Unclear Couplets of Shayeq Lorestani Divan

نویسنده English

Javad Torabpour

Assistant professor, Department of Persian language and literature, Doroud branch, Islamic Azad University, Doroud. Lorestan. Iran

چکیده English

Hadi Beig Saki, with the poetic name "Shayeq" and known as "Shayeq Lorestani", is a tasteful and talented Persian poet, belonging to the school of literary restoration. He lived in Zand and Qajar era and experimented most forms of Persian poetry. The only available manuscript of his divan is registered in Malek National Library under no 5117. Hamid Reza Dalvand has corrected and published the mentioned version in 2014. In addition to cases related to the scribe's mistake, disregarding inter-textual relationships, incorrect reading and ignoring aesthetic standards, has caused some wrong records to enter the text. As a result, some of the verses of Diwan Shayeq seem unclear and confused. In this essay, the author has compared a number of confused and unclear verses of Shayeq's Divan, which do not have the correct meaning, with the manuscript, and has shown the wrong or incorrect forms by the writer. In the end, by reasoning based on inter-textual relations, aesthetic criteria, grammatical norms and traditions of Persian literature, he has corrected and interpreted the distorted forms and features.

کلیدواژه‌ها English

Shayeq Lorestsni

Correction

Inter-textual Relations

aesthetic Criteria

Literature Traditions

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

احمدی گیوی، حسن و انوری، حسن، دستور زبان فارسی، چاپ سوم، تهران، انتشارات فاطمی، 1387.
ارژنگ، غلامرضا، دستور زبان فارسی امروز، چاپ سوم، تهران، قطره، 1381.
ترابپور، جواد «تصحیح تصحیفهای دیوان شایق لرستانی»، بهارستان سخن، س19، ش55، ص 97 تا 114، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی، 1401.
ثروت، منصور، روش تصحیح انتقادی متن، چاپ اوّل، تهران، علمی، 1393.
جهانبخش، جویا، راهنمای تصحیح متون، چاپ سوم، تهران، مرکز پژوهش میراث مکتوب، 1390.
حافظ شیرازی، خواجه شمس الدّین محمد، دیوان، تصحیح قزوینی، محمد و غنی، قاسم ، چاپ دوم، تهران، زوّار، 1374.
حافظ شیرازی، خواجه شمس الدّین محمد، دیوان، ج1، تصحیح و توضیح ناتل خانلری، پرویز، چاپ سوم، تهران، خوارزمی، 1362.
دنبلی، عبدالرّزاق، تذکرۀ نگارستان دارا، به کوشش خیام پور، عبدالرسول، ج 1، چاپ اوّل، تبریز، شرکت چاپ کتاب آذربایجان، 1342.
رشحه اصفهانی، محمد باقر، تذکرۀ منظوم، به کوشش گلچین معانی، احمد، چاپ اوّل، تهران، امیر کبیر، 1344.
ساکی حسین خانی، داوود، «نگاهی به زندگی هادی بیک سرایندۀ گمنام لرستانی»، شقایق، س اوّل، ش 3 و 4، ص 333 تا 336، خرم‌آباد، 1376.
سیف الدین محمد فرغانی، دیوان، ج1، تصحیح صفا، ذبیح الله، چاپ اوّل، تهران، دانشگاه تهران، 1341.
شایق لرستانی، هادی بیگ، دیوان، به کوشش ساکی حسینخانی، داوود،چاپ اوّل، قم، دارالنشر اسلام، 1386.
شایق لرستانی، هادی بیگ، دیوان، تصحیح دالوند، حمیدرضا، چاپ اوّل، خرم‌آباد، افلاک، 1383.
شایق لرستانی، هادی بیگ، دیوان، نسخۀ خطی، کتابخانه ملک، شماره 5117، 1223.
شمیسا، سیروس، بدیع، چاپ چهاردهم، تهران، فردوس، 1383.
شمیسا، سیروس، معانی، چاپ اوّل، تهران، میترا، 1373.
فیض کاشانی، ملا محسن، کلیات اشعار، تصحیح پیمان، محمد، چاپ دوم، تهران، کتابخانه سنایی، 1366.
گرجی، احمد بیگ، تذکرۀ اختر، به کوشش خیّام‌پور، عبدالرسول، چاپ اوّل، تبریز، شرکت چاپ کتاب آذربایجان، 1343.
موفقالدین ابومنصور علی الهروی، الابنیه عن حقایق الادویه، تصحیح بهمنیار، احمد، به کوشش محبوبی اردکانی، حسین، چاپ اوّل، تهران، دانشگاه تهران، 1371.
مولوی رومی، جلال الدین محمد، مثتوی معنوی، ج 1، تصحیح، مقدمه و کشف الابیات از خرمشاهی، قوام‌الدین ،چاپ سوم، تهران، دوستان، 1378.
نوّاب شیرازی، علی اکبر، تذکرۀدلگشا، تصحیح رستگار فسایی، منصور، چاپ اوّل، شیراز، نوید شیراز، 1371.
وحیدیان کامیار، تقی، بدیع از دیدگاه زیبایی‌شناسی، چاپ اوّل، تهران، دوستان، 1379.
هدایت، رضا قلیخان، مجمع الفصحا، ج 5، تصحیح مصفّا، مظاهر، چاپ دوم، تهران، امیر کبیر، 1336.
همایی، جلالالدین، فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ نهم، تهران، مؤسّسه نشر هما، 1373.