پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

واکاوی تأثیر تصوف شیعی در خوانش معنایی و ساختاری نگارۀ گذر سیاوش از آتش از شاهنامۀ شاه اسماعیل دوم

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه نقاشی. دانشکده هنر (رییس کنونی). دانشگاه الزهرا (س). تهران. ایران. دانشکده هنر
2 دانشجوی کارشناسی ارشد نقاشی. دانشکده هنر. دانشگاه الزهرا (س). تهران. ایران.
چکیده
در دوره صفوی با پیوند میان تصوف، تشیع و هنر، آثاری با مضامین مذهبی و اساطیری دیده می شود. درمقاله پیش رو، نگاره گذر سیاوش از آتش، از مکتب قزوین ازشاهنامه شاه اسماعیل دوم در سال ۹۸۴ ه.ق مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ این نگاره حاوی لایه‌های معنایی بسیاری از جمله اشاره به تصوف و شیعی نگاری است. هدف از خوانش این نگاره بررسی مفاهیم عرفانی و دینی دوره صفوی و انعکاس آن در این نگاره با تأثیرپذیری از ادبیات ایرانی است. سوال پژوهش حاضر به شرح زیر است: خوانش معنایی نگاره مذکور، دارای چه مفاهیم عرفانی و شیعی متأثر از دوره صفوی است؟ ترکیب ساختار نگاره در رسیدن به این معنا، چگونه از عرفان شیعی تاثیر پذیرفته است؟ رنگ‌گذاری نگاره چگونه تاثیرات عرفانی را نشان می دهد؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و از نوع تحقیقات کیفی است و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است. تصویر نگاره توسط نگارندگان از آرشیو موزه رضا عباسی در تهران اخذ گردیده است. نتایج نشان می‌دهد، این نگاره، دارای مفاهیم نمادین بوده که با پیکره‌های متعدد و استفاده از ترکیب‌بندی متنوع بارمعنایی عرفانی و شیعی را به مخاطب انتقال می دهد. ترکیب‌بندی اثر از نوع مدور و بالارونده بوده و به معانی عرفان متعالی و عروج معنوی اشاره داشته است. توجه حکومت سیاسی در دوره صفوی به تشیع درکنار تصوف و امتزاج این دو موجب خلق نگاره‌ای با مضامین پنهان عرفانی و مذهبی شده است که در نوع خود نادر بوده و تاکنون مورد پژوهش مستقلی نبوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the influence of Shiite Sufism in the semantic and structural reading of the passage of Siavash from fire from the Shahnameh of Shah Ismail II in Qazvin School

نویسندگان English

Elaheh Panjehbashi 1
Matineh Asadollahi 2
1 Associate Professor, Department of Painting.,Faculty of Art (Head of ). AlZahra University, Tehran. Iran.
2 Master Student of Arts. Department of Painting. Faculty of Art. AlZahra University. Tehran. IRAN.
چکیده English

In the Safavid period, with the connection between Sufism and Shiism, art, works with religious and mythological themes can be seen. In the following article, the painting Siavash passing through the fire, from, the manuscript of the Shahnameh of Shah Ismail II in 984 A.H. is examined; This painting contains many layers of meaning. The purpose of reading this painting is to investigate the mystical and religious concepts of the Safavid period and reflect it in this painting. How has the combination of the structure of the image been influenced by Shiite mysticism in reaching this meaning? How does the painting show mystical effects? This research was done by descriptive-analytical method and it is of qualitative research type and it was done using library resources. The picture of the painting was obtained by the authors from the archive of Reza Abbasi Museum in Tehran. The results of this research show that it has mythological and symbolic concepts, which conveys mystical and Shiite meaning to the audience with multiple figures and the use of diverse compositions. The composition of the work is circular and ascending and refers to the meanings of transcendental mysticism and spiritual ascension. The attention of the political government in the Safavid period to Shiism along with Sufism and the combination of the two has resulted in the creation of a painting with a beautiful composition and bright colors with hidden religious themes, which is rare in its kind and has not been the subject of independent research.

کلیدواژه‌ها English

Shiite Sufism
Safavid
Shahnameh of Shah Ismail II
artistry
Siavash passing through fire

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • آژند، یعقوب. مکتب نگارگری تبریز و قزوین و مشهد. چاپ دوم. تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1394.
  • آدامووا، ا.ت و گیوزالیان، ل. ت. نگاره­های شاهنامه. ترجمۀ فیضی، زهره، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1383.
  • اولگ، گرابر. مروری بر نگارگری ایرانی. ترجمۀ مهرداد وحدتی دانشمند، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1390.
  • پاکباز، رویین. نقاشی ایرانی از دیرباز تا امروز. تهران: انتشارات زرین و سیمین، 1398.
  • پوپ، آرتور. آشنایی با مینیاتورهای ایران. ترجمۀ حسین نیّر، تهران: انتشارات بهار، 1390.
  • پوپ، آرتور. سیر و صور نقاشی ایران. ترجمۀ دکتر یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی، 1393.
  • رهنورد، زهرا. تاریخ هنر ایران در دورۀ اسلامی: نگارگری. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت)، 1386.
  • شیمل، آن ماری. ابعاد عرفانی اسلام. ترجمۀ دکتر عبدالرحیم گواهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374.
  • فردوسی، حکیم ابوالقاسم. شاهنامۀ فردوسی. بر اساس نسخۀ چاپ مسکو، تهران، نشر فراروی، 1386.
  • طباطبایی، صالح. مجموعه مقالات نگارگری ایرانی اسلامی در نظر و عمل، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1388.
  • کولویین، ولادمین. ایوانف، آناتولی. نگارگری ایرانی. ترجمۀ دکتر حسین یاوری، مریم توکلیان. تهران: نشر آذر، 1391.
  • مقدم اشرفی، ماریا. همگامی نقاشی با ادبیات ایران. ترجمۀ رویین پاکباز، تهران: نگاه، 1367.
  • مقدم اشرفی، ماریا. از بهزاد تا رضا عباسی. ترجمۀ نسترن زندی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1386.
  • مسکوب، شاهرخ. سوگ سیاوش. تهران: انتشارات خوارزمی، 1350.
  • نفیسی، سعید. سرچشمۀ تصوف در ایران. تهران: انتشارات فروغی، 1371.
  • نصر، سید حسین. سه حکیم مسلمان. ترجمۀ احمد آرام. تهران: چاپخانۀ سپهر، 1361.
  • نصر، سید حسین. سنت اسلامی در معماری ایرانی جاودانگی و هنر. ترجمۀ محمد آوینی، تهران. نشر برگ، 1370.
  • نصر، سید حسین. عالم خیال و مفهوم فضا در مینیاتور ایرانی. فصلنامۀ هنر، شمارۀ 26، 1373.
  • نظرلی، ماییس. جهان دوگانۀ مینیاتور ایرانی تفسیر کاربردی نقاشی دورۀ صفوی. ترجمۀ عباس­علی عزتی. سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1390.
  • ولش، آنتونی. نگارگری و حامیان صفوی. ترجمۀ روح الله رجبی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1389.
  • هیلمن،برند رابرت. زبان تصویری شاهنامه، ترجمۀ سید داود طبایی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات فرهنگستان هنر، 1388.
  • یوسفی، مرتضی. تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت)، 1393.
  • آرشیو موزۀ رضا عباسی تهران.
  • https://www.iranicaonline.org/articles/cehel-sotun-qazvin-a-safavid-pavilion-that-stands-amid-gardens-in-the-central-meydan-square-of-the-old-city-and-in-w
  • Univerty of Cambridge digital library. Shahnama projecthttps://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-AGAKHAN-AKM70-00072-00099-00103/1
  • https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-AGAKHAN-AKM70-00072-00099-00103/3
  • https://agakhanmuseum.org/index.htm

  • تاریخ دریافت 12 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 27 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 29 فروردین 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404