پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

متن شناسی بخشِ معانی نسخۀ خطی بدایع الصنایع

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
چکیده
نسخه های خطی جزء میراث‌های ماندگار و ارزشمند یک ملت محسوب می‌شوند و احیا و شناساندن آنها به جامعۀ علمی و ادبی از اهمیت بسیاری برخوردار است. بدایع‌الصنایع به خامۀ فصیح دشت‌بیاضی از آثار دست‌نوشتِ متقدم‌ بلاغی است که در قرن نهم قمری تصنیف شده است. نویسندۀ اثر از دانشمندان برجستۀ عصر تیموری و صاحب آثار متعددی است. در پیشینۀ بلاغت فارسی، بدایع‌الصنایع کهن‌ترین مأخذی است که در آن به علم معانی به مثابۀ یک دانشِ مستقل پرداخته شده است. اثر مذکور در ساختاری مدون و علمی به مقولات عروض، بدیع، معانی، بیان و سرقات پرداخته است. بخش معانی این کتاب (صحیفۀ نخست) در ده فصل به صنایع برجستۀ دانشِ معانی پرداخته است. در آغاز این فصل نیز در باب بلاغت، فصاحت، معاییر و اقسام آن‌ها و موارد مخلّ بلاغت بحث شده است. طبقه‌بندی دشت‌بیاضی از محورهای دانش معانی در بدایع‌الصنایع با آثار بعدی ناهمگونی‌هایی دارد. مصنف در هر یک از مقاصد ده‌گانۀ فن معانی، تعریف دقیقی از صنعت مورد بحث به دست داده و اقسام آن را با ذکر شواهد مثال فارسی و توضیحات کافی تحلیل کرده است. از اثر حاضر سه نسخۀ خطی باقی‌ مانده است؛ کهن‌ترین نسخۀ اثر به تاریخ کتابت 964 ق و محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی در نوشتار فعلی از منظر نسخه‌شناسی و متن‌پژوهی مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده در نوشتار حاضر سعی کرده است که ضمن شناساندن اثر، خطوط اصلی رویکرد دشت‌بیاضی به دانش معانی را در بخش نخست اثر بررسی و تبیین نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The textual analysis of the semantics section of Bada'i al-Sana'i manuscript

نویسنده English

seyyed amir jahadi hoseyni
Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده English

Manuscripts are considered to be a lasting and valuable heritage of a nation, and the need to revive and introduce them to the scientific and literary community is very important. Bada'i al-Sana'i written by the eloquent Dasht-Bayazi is one of the early rhetorical manuscripts composed in the 9th lunar century. The author of the work is one of the prominent scientists of the Timurid era and the author of numerous works. In the history of Persian rhetoric, Bada'i al-Sana'i is the oldest source in which the science of meanings is discussed as an independent knowledge. The mentioned work deals with the categories of prosody, originality, meanings, expression and plagiarism in a written and scientific structure. The meanings section of this book (the first page) deals with the prominent industries of the knowledge of meanings in ten chapters. At the beginning of this chapter, rhetoric, eloquence, criteria and their types and the cases that disturb rhetoric have been discussed. Dasht-Bayadi's classification of the axes of knowledge of meanings in Bada'i-al-Sana'i has inconsistencies with the later works. The author has given a precise definition of the industry in question in each of the ten meanings of the meaning and has analyzed its types by citing Persian examples and sufficient explanations. In this article, the author has tried to introduce the work and examine and explain the main lines of Dasht-Bayadi's approach to the knowledge of meanings in the first part of the work.

کلیدواژه‌ها English

Rhetoric
semantics
Bada'i al-Sana'i
Dasht-Bayadi
The textual analysis

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

آقا بزرگ الطهرانی، محمدمحسن. (1430 ق/2009م). طبقات اعلام­الشیعة. جلد4. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابوهلال حسن بن عبدالله بن سهل عسکری. (1372). معیارالبلاغة: مقدمه­ای در مباحث علوم بلاغت. ترجمۀ محمدجواد نصیری. تهران: دانشگاه تهران.
اکبری بیرق، حسن و هدایتی، روجا. (1389). «علم معانی سنتی در بوتۀ نقد». مجلۀ مطالعات زبانی و بلاغی. سال یکم. شمارۀ 1. 9-22.
امیر علیشیر نوایی. (1363). تذکرۀ مجالس­النفائس. به سعی و اهتمام علی‌اصغر حکمت. تهران: منوچهری.
تقوی، نصرالله. (1363). هنجارگفتار. اصفهان: فرهنگسرای اصفهان. 
حافظ، شمس ­الدین محمّد. (1396). دیوان حافظ. تصحیح علامه محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی. به اهتمام عبدالکریم جربزه­ دار. تهران: انشارات اساطیر.
دادبه، اصغر و فرزانه، بابک. (1399). «بلاغت». مندرج در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد 12. ویرایش شده در ۱۳۹۹/۳/۳۱. پیوند مجازی مقاله: بلاغت | دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (cgie.org.ir). https://doi.org/10.1163/1872-5309_ewic_ewiccom_0337
درایتی، مصطفی. (1390). فهرستگان نسخه­ های خطی ایران (فنخا).جلد 5. تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران.
دشت­ بیاضی، محمد بن محمد بن علی فصیح. (بی­تا). بدایع ­الصنایع. نسخۀ خطی محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی به شمارۀ 53 (7562).
راستگو، کبری. (1398). «بررسی ابزار زبانی «تغلیب» در قرآن کریم با تأکید بر هم­متن و الگوی تحلیل مؤلفه ­ای». پژوهشنامۀ معارف قرآنی. سال 10. شمارۀ 38. پاییز. 73-106.
رجائی، محمدخلیل. (1392). معالم ­البلاغة در علم معانی و بیان و بدیع. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
رضانژاد (نوشین)، غلامحسین. (1367). اصول علم بلاغت در زبان فارسی. تهران: الزهراء.
سارلی، ناصرقلی و سعادت­درخشان، فاطمه. (1389). «دوره ­بندی تاریخ دانش بلاغت فارسی». فصلنامۀ علمی-پژوهشی نقد ادبی. س 3. ش 10. تابستان. 7-33.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1388). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
شفیعیون، سعید و میرمحمدی، سید وحید. (1398). «پیش­نهادهایی برای سامان­دهی تشتّت تعاریف استعاره و تقسیماتش در بلاغت فارسی». کهن­ نامۀ ادب پارسی. سال دهم. شمارۀ دوم. 209-241.
صالحی مازندرانی، محمدرضا و همکاران. (1401). «واکاوی مفاهیم «تعریض» و سویه­های مختلف آن». مجلۀ مطالعات زبانی و بلاغی. سال 13. شمارۀ 30. زمستان. 137-166.
طبیبیان، سید محمد. (1392). برابرهای علوم بلاغت در فارسی و عربی بر اساس تلخیص المفتاح و مختصر المعانی. تهران: امیرکبیر.
کوچی، امیر و همکاران. (1398). «جایگاه مدارس در کیفیت آموزش ولایت قهستان (از سلجوقی تا صفویه)». نشریۀ علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی. دورۀ پانزدهم. شمارۀ 36. زمستان.223-243.
مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح. (1376). أنوار­البلاغة (در فنون معانی بیان و بدیع). گردآورنده محمدعلی غلامی نژاد.تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله.
میرحسینی، محمّد و همکاران. (1393). «زیبایی شناسی اسلوب حکیم در قرآن (بررسی موردی ده جزء میانی قرآن)». پژوهش­های ادبی-قرآنی. سال دوم. شمارۀ چهارم. زمستان. 46-65.
همایی، جلال­ الدین. (1389). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: اهورا.
منابع مجازی
دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5
فروردین 1403
صفحه 264-290

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 24 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 04 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403