پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نسخه شناسی مثنوی «مناظره الجواهر لمسرة الخواطر» سرودۀ بصیری بغدادی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده ادبیات و دانشگاه پیام نور. مرکز تهران. تهران. ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده زبان و ادبیات. دانشگاه پیام نور. مرکز میاندوآب. آذربایجان شرقی. ایران.
چکیده
«مناظره الجواهر لمسرة الخواطر» مثنویی است در 759 بیت در مناظره جواهرات با یکدیگر و اظهار برتری هر کدام بر دیگری، این اثر را بصیری در سال 907 هجری قمری در سفر خویش به روم به نظم درآورد و در سال 918 هجری قمری به امیر محمد فرزند سلطان بایزید عثمانی یا آنگونه که از متن برمی‌آید خود سلطان بایزید دوم تقدیم نمود. از این اثر ارزشمند، نسخه‌ای به شماره نسخۀ 10143 در کتابخانه مرعشی نجفی نگهداری می‌شود. مقالۀ حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای ابتدا به واکاوی مختصات نسخه‌شناختی این اثر پرداخته‌است، آنگاه بر پایه سبک‌شناسی موضوعی، ادبی و زبانی آن را تحلیل کرده‌است. نتیجه این بررسی‌ها نشان می‌دهد، این اثر از حیث رسم الخط، ویژگیهای رسم الخط سده‌های ده و یازده را داراست. از منظر سبک‌شناسی موضوعی، پرداختن به موضوعات گوهرشناسی در قالب مناظره، مباحث تعلیمی و اخلاقی و بیان شرح احوال شاعر، مهمترین موضوعات اثر را تشکیل می‌دهد. متن از نگرش اخلاقی و شرایط زندگی نویسنده حکایت دارد بطوریکه از طریق این اثر لایه های مخفی زندگی بصیری بغدادی مکشوف می‌گردد. در سطح واژگانی، کاربرد برخی لغات نوساخته یا کم کاربرد و نیز بکارگیری گسترده اصطلاحات گوهرشناسی از برجستگی‌های اثر است. استفاده از جناس، انواع ایهام، کنایه، انواع تشبیه، واج آرایی، بازی با حروف بخصوص در حساب جمل، استشهاد به آیات و اشاره به مضامین شعری شعرای متقدم موجب آهنگین شدن و افزایش غنا در سطح بلاغی سخن شده‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Introduction to and a Stylistic Study on Basiri's Dialectic Mathnavi of "Aljavāhir Li- Maserrat-ul-Khavātir"

نویسندگان English

ehteram rezaee 1
kamyar poormohamadi 2
1 Department of Persian language and literature. Faculty of Language and Literature. Payam Noor university. Center of Tehran. Tehran. Iran.
2 Department of Persian language and literature. Faculty of Language and Literature. Payam Noor university. Center of Miandoab. East Azarbayejan. Iran.
چکیده English

Abstract
The dialectic book of "Aljavāhir Li- Maserrat-ul-Khavātir" is a mathnavi written in 759 verses on the jewels debate with each other to show their superiority. This work is composed by Basiri in his journey to Roman city on 907 Hejira calender. He presented it to Ottoman king Bäyazīd or his boy, king Mohammad. There is only one manuscript (No. 10143) of this book hold in Marāshi Najafi library. The text is handwritten by Nastaliq calligraphy with fantastic headlines and golded tabular pages. The present descriptive- analytical article was done by using of library references to, firstly, analyze the manuscript features and, then, describe its thematic, literal and linguistic style. Results showed that in respect of writing style, it follows the styles common on 10th and 11th centuries. Its thematic style involves debates or discussions on gemology, instructive and moral issues and the poet's life story. The author's ethical attitude and his life circumstances disclose some hidden aspects of his life. From a lexical viewpoint, it includes some new coined or less applicable words, as well as extensive using of gemology- related words. Homonymy, anagram, metonymy, simile, phonotactics, letterplay especially to prettify, reference to verses and poems of the precedent poets are some techniques used by the author to make his work tuneful and more affluent.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Manuscriptology
10th &‌‌‌ 11th centuries
Aljavāhir Li- Maserrat-ul-Khavātir
Basiri
Stylistics

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • قرآن  کریم.

    • آق اولی، عبدالحسین، درر الأدب در فن معانی، تهران: الهجره، 1340.
    • آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، الذریعةإلی تصانیف الشیعة، مطبع الغری، 1355.
    • بصیری، نسخه خطی الجواهر لمسره الخواطر موجود در کتابخانه مرعشی نجفی به شمارۀ  مسلسل 10143.
    • حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، بغداد: مکتبه المثنی،1941.
    • خسروشاهی، جلال، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد 12، تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1399.
    • دانایی، محسن منوچهر، فرهنگ گوهرشناسی، به کوشش محمد علی بیداخویدی، تهران: موسسه فرهنگی عابد زاده، 1376.
    • درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخ خطی ایران (فنخا)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
    • دئیرمان چای، ویس،  پارسی سرایان آسیای صغیر، ترجمۀ اسدالله واحد، انتشارات دانشگاه تبریز، 1397.
    • راستگو، سیدمحمد، رضوان سادات باختر و عبدالرضا مدرس زاده، «معرفی و متن‌شناسی نسخۀ خطی جواهرالاسرار رشیدای تبریزی»، ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 15، شماره 5، مرداد 1401 ، شماره پی در پی 75 ،صص65-83 .
    • رشیدای عباسی، جواهر الاسرار موجود در نسخۀ منحصر به فرد کلیات رشیدای عباسی به شمارۀ 5566 کتابخانۀ ملی ملک.
    • رضایی، احترام و سکینه غلام پور دهکی، «معرفی نسخۀ خطی «مناظره گوهرها»؛ مفصل‌ترین مناظره منثور‌ فارسی»، فصلنامه متن شناسی ادب فارسی، دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 46، صص 115-131، 1399.
    • روزبه، محمدرضا، ادبیات معاصر ایران(نثر)، چاپ دوم، تهران: روزگار، 1384.
    • سعدی، مشرف الدین مصلح بن عبدالله، کلیات، از روی نسخه تصحیح شده محمدعلی فروغی، انتشارات رها، 1374.
    • شریف نسب، مریم، «ارتباط کلامی در شعر کهن پارسی (سؤال و جواب، مکالمه، مناظره و دیالکتیک)»، فصلنامۀ‌ کهن نامه ادب پارسی، سال دوم، ش دوم، پاییز و زمستان، صص71-88، 1390.
    • شفیعی کدکنی، محمدرضا، صورخیال در شعر فارسی. انتشارات فاروس ایران، 1350.
    • شمیسا، سیروس،  کلیات سبک­شناسی، تهران: فردوسی، 1372.
    • شمیسا، سیروس، بیان و معانی، تهران: میترا، 1390.
    • طوسی، خواجه نصیر الدین، تنسوخ‌نامه ایلخانی، تصحیح و مقدمه و تعلیقات مدرس رضوی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران (چاپخانه زر)، 1348.
    • فتوحی، محمود،  سبک­شناسی، تهران: سخن، 1391.
    • گلچین معانی، احمد، فهرست قسمتی از کتب خطی کتابخانه مرحوم عبدالحسین بیات، نشریه نسخه های خطی (تهران)، دفتر6، صص63-117، 1348.
    • مجلسی، محمد باقر بن محمدتقی، بحارالانوار، ترجمه گروه مترجمان، موسسه انتشارات کتاب نشر،1392.
    • محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، جِ13، قم: سازمان چاپ و نشر، 1389.
    • مرادی، زهرا و نجمه درّی و حسن ذوالفقاری، «متن‌شناسی دیوان بصیری خراسانی (معرفی شاعر ناشناختۀ قرن دهم و نسخه‌های خطی دیوان بصیری)»، پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون، دورۀ اول، شماره 1، صص47-68، 1401.
    • میرصادقی، جمال، عناصر داستان، تهران: سخن، چاپ اول، 1376.
    • نسخه خطی مناظر‌ۀ گوهرها، مجموعه  به شمار‌ۀ 492597، موجود در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
    • یونسی، ابراهیم، هنر داستان نویسی، چِ دوازدهم، انتشارات نگاه: 1395.
دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5
فروردین 1403
صفحه 139-167

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 24 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 25 مرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403