پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نقد و تصحیح چند بیت از دفتر ششم شاهنامه چاپ خالقی‌مطلق

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان‌ و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج. ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده زبان و ادبیات. دانشگاه کردستان. سنندج. کردستان. ایران.
چکیده
جلال خالقی‌مطلق، در تصحیح شاهنامۀ فردوسی کوششی طاقت‌فرسا نموده‌است همچنین با ضبط تمام نسخه‌بدل‌ها در پاورقی، متن انتقادی شاهنامه را در معرض نقد و سنجش پژوهندگان قرارداده‌است به امید اینکه پژوهشگران در بررسی‌های خود، این پیرایش را نقدکنند تا متن شاهنامه هرچه ‌بیشتر به زبان عصر شاعر نزدیک‌شود. در این پژوهش به روش اسنادی و از نوع تحلیلی‌ـ‌ توصیفی به بررسیِ ابیات دفتر ششم شاهنامه، تصحیح خالقی‌مطلق پرداخته‌شده‌است. بیست و یک مورد از ضبط‌های متن چاپی را نیازمند بازنگری و اصلاح تشخیص‌داده‌ایم. اصلاحات پیشنهادی این مقاله نشان‌می‌دهد به‌رغم کوشش‌هایی که در تصحیح دفتر ششم صورت‌گرفته‌است همچنان براثرِ عدم دقت یا تصرف کاتبان در تصحیف واژگان، تغییر و دگرگشت‌هایی در نسخه‌های شاهنامه راه یافته‌است و مصحح نیز به برخی از این موارد دقت کافی نکرده‌است یا این اشتباهات براثرِ اعتماد به نسخه‌ای خاص در متن مصحَّح شاهنامه به‌عنوان ضبط اصیل پذیرفته‌شده‌است. برخی از این اصلاحات پیشنهادی نشان‌می‌دهد توجه به منابع جنبی نظیر متون تاریخی و فرهنگ‌های لغت و زبان‌ها و گویش‌های ایرانی همچنین توجه به مفاد اندیشگانی موقعیت داستان در تصحیح متن، مفید و راهگشاست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Criticism and correction of some verses from the sixth book of Shahnameh published by Khaleghi Mutlaq

نویسندگان English

dariush ghale ghobadi 1
teymoor malmir 2
1 Department of Persian Language and Literature,. Department of Persian literature. Faculty of Language and Literature. University of Kurdistan. Sanandaj. Kurdistan. Iran.
2 Full Professor, of Persian Language and Literature,. Department of Persian literature. Faculty of Language and Literature. University of Kurdistan. Sanandaj. Kurdistan. Iran.
چکیده English

Jalal Khaleghi mutlaq has made an exhausting effort in correcting Ferdowsi's Shahnameh, but by recording all the altered versions in the footnotes he has exposed the critical text of the Shahnameh to the criticism and assessment of researchers in the hope that the researchers will criticize this editing in their studies so that the text The Shahnameh is as close as possible to the language of the poet's age. In this research, the analysis of the verses of the sixth book of the Shahnameh, corrected by Khaleghi Mutlaq has been investigated using documentary and analytical-descriptive methods. We have identified nearly 21 cases of printed text recordings that need to be revised and corrected. The corrections proposed in this article show that despite the efforts made in correcting the sixth book, due to the inaccuracy or preoccupation of the scribes in correcting the words, there have been changes in the versions of the Shahnameh and the corrector did not pay enough attention to some of these cases or due to the trust in a special version these mistakes are recorded in the corrected text of the Shahnameh as an original recording. Some corrections suggested in this article show that paying attention to secondary sources such as historical texts and dictionaries of Iranian languages and dialects as well as paying attention to the ideological content of the story's situation is useful and helpful in correcting the text.

کلیدواژه‌ها English

"Ferdowsi"
"Shahnameh"
"correction"
"secondary sources"
"Criticism"

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • بلعمی، ابومحمد بن محمد، 1392، تاریخ بلعمی، تصحیح ملک الشعرای بهار، به‌کوشش محمد پروین گنابادی، چاپ پنجم، تهران: زوّار.
  • البنداری، فتح بن علی، 1349، الشاهنامه، تصحیح عبدالوهاب عزام، چاپ اول، تهران: کتابخانۀ اسدی.
  • خالقی‌مطلق، جلال،1389، یادداشت‌های شاهنامه، چاپ اول، تهران: دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  • خالقی‌مطلق، جلال و همکاران، 1396، واژه‌نامۀ شاهنامه، چاپ اول، تهران: سخن.
  • خطیبی، ابوالفضل و کاوس ندایی، (1400)، «تکوک (ریتون) در شاهنامه»، زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، سال 13، شمارۀ 13، صص31-40.
  • دریایی، تورج، 1392، امپراتوری ساسانیان، ترجمۀ خشایار بهاری، تهران: فرزان‌روز.
  • دهخدا، علی اکبر، 1377، لغت‌نامه، چاپ دوم از دورۀ جدید، تهران: دانشگاه تهران.
  • رضایی، جمال،1373، واژه­نامۀ گویش بیرجند، چاپ اول، تهران: روزبهان.
  • رواقی، علی، 1390، فرهنگ شاهنامه، چاپ اول، تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
  • زرین‌کوب، عبدالحسین، 1364، تاریخ مردم ایران پیش از اسلام، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.
  • شاپورشهبازی، علیرضا، 1399، زندگی‌نامۀ تحلیلی فردوسی، چاپ چهارم، تهران: هرمس.
  • علم‌الهدی، زهرا، محمدحسن حسن‌زاده نیری، 1402، «بررسی واژه‌های ناشناخته و کم کاربرد در ترجمه‌ای کهن از قرآن مجید»، پژوهش‌های نسخه‌شناسی و تصحیح متون، سال 2، شمارۀ 4، صص61-89.
  • فردوسی، ابوالقاسم، 1389، شاهنامه، (نسخه برگردان ار روی نسخۀ کتابت اواخر سدۀ هفتم و اوایل سدۀ هشتم هجری قمری. کتابخانۀ شرقی، وابسته به دانشگاه سن‌ژورف بیروت، شمارۀ 43. NC)، به کوشش ایرج افشار، محمودامیدسالار، نادر مطلِّبی کاشانی، چاپِ اوّل، تهران: طلایه.
  • فردوسی، ابوالقاسم، 1398، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی‌مطلق، چاپ اول، تهران: سخن.
  • فردوسی، ابوالقاسم، 1386، شاهنامه، دفتر ششم، به کوشش جلال خالقی‌مطلق، چاپ اول، تهران: دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  • فردوسی، ابوالقاسم، 1379، شاهنامۀ فردوسی همراه با خمسۀ نظامی (معروف به شاهنامۀ سعدلو)، چاپ عکسی از روی نسخۀ متعلق به مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، تهران: دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی.
  • قربان‌زاده، فرهاد، 1398، «دربارۀ واژه‌های طوفان و نوفیدن و نویدن»، نامۀ فرهنگستان (ویژه­نامۀ فرهنگ‌نویسی)، سال 18، شمارۀ 15، صص 135-167.
  • کریستین­سن، آرتور، 1367، ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی، چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر.
  • مهران، فرهاد،  1387-1386، «بررسی اطلاعات آماری افتادگی­ها و افزودگی­های شش دست‌نویس شاهنامه در مقالۀ جلال خالقی‌مطلق»، نامۀ بهارستان، سال 8و9، دفتر 13و14، صص529-534.
  • میهنی، محمد بن منور، 1371، اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: آگاه.
  •  

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 15 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403