پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نسخه‌شناسی دستنویس منتخب مثنوی معنوی به خط ملاصدرای شیرازی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی دانشگاه شیراز. دانشکده هنر و معماری
چکیده
از صدرالدین محمد بن ابراهیم قوامی شیرازی (متوفی 1045ق) معروف به ملاصدرا دست‌نوشته‌های متعددی برجای مانده است. این دست‌نوشته‌ها یا تألیفات اوست یا استنساخ‌های او از رسائل دیگران است. موضوع مقالۀ حاضر معرفی یکی از همین دست‌نوشته‌هاست. این اثر شامل منتخبی از اشعار مثنوی معنوی مولوی است و در 13 برگ نوشته شده است. نسخۀ مذکور فاقد رقم کاتب یا تاریخ کتابت است و در موزۀ پارس شیراز نگهداری می‌شود. از این نسخه در فهارس نسخه‌های خطی یا آثار ملاصدرا یاد نشده است.
این مقاله با روش تحقیق تاریخی-‌‌توصیفی و تطبیقی و با هدف نسخه‌شناسی و بررسی مسالۀ انتساب خط نسخۀ منتخب مثنوی معنوی مولوی به ملاصدرای شیرازی نوشته شده است. بدین منظور، ابتدا به شواهد و سرگذشت تاریخی نسخه پرداخته شده و سپس از خط و برخی ویژگی‌های ظاهری آن سخن رفته است. این بررسی نشان می‌دهد که نسخۀ مذکور شامل گزیده‌ای از ابیات دفاتر دوم تا چهارم مثنوی معنوی است و به‌احتمال در ایام جوانی و دوران تحصیل ملاصدرا کتابت شده است. تاریخ صحافی نسخۀ فعلی نیز به اواخر سدۀ سیزدهم یا اوایل چهاردهم هجری قمری باز می‌گردد. این نسخه در این دوره از طرف میرزا ابوطالب رضوی به معتمدالدوله، فرمانفرمای فارس، اهدا شده است. میرزا ابوطالب موسوی در دورۀ حکومت فرهاد میرزا معتمدالدوله به صدارت دیوانخانۀ عدلیۀ فارس رسید. با این حال، تاریخ الحاقی یادداشت آغاز نسخه مصادف با حکومت اویس‌میرزا احتشام‌الدوله، فرزند فرهادمیرزا، بر فارس است. او نیز لقب معتمدالدوله داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The codicology of Masnavi-yi Ma'navi transcripted by Mulla Sadra Shirazi

نویسنده English

Mohammad Sadegh Mirzaabolghasemi
Shiraz University
چکیده English

Sadr Al-Din Mohammad b. Ibrahim b. Yahya Qawami Shirazi, also known as Mulla Sadra left behind a number of handwritings. These manuscripts represent either his original works or his copies of other authors' works. This article aims to introduce one of these manuscripts which is a 13-leave book and includes a selection of Mowlavi's Masnavi-yi Ma'navi poems. It is kept in Shiraz's Pars Museum and neither the scribe's signature nor the date of composition is available. This manuscript is not included in Mulla Sadra's lists of manuscripts or works.
The present study investigated the codicology and the attribution of the script of Mowlavi's Masnavi-yi Ma'navi's selected manuscript to Mulla Sadra Shirazi. Thus, the historical evidence of this manuscript was first discussed and then its script and the visual features were mentioned.
The aforementioned manuscript includes selected verses of second to fourth books of Masnavi-yi Ma'navi.This manuscript was written when Mulla Sadra engaged in his studies. The binding date of the current manuscript can be traced back to the late 19th century. Within this time, Mirza Abu-Talib Razavi presented this manuscript to Mutamid al-Dawlah, the sovereign of Fars. During the reign of Farhad Mirza Mutamid al-Dawlah, Mirza Abu Talib Razavi assumed the position of head of the Fars Court of Justice. The additional date of of the beginning note of the manuscript coincides with the reign of Uwais Mirza Ehtesham al-Dawlah, the son of Farhad Mirza, as ruler of Fars. He also held the designation of Mutamid al-Dawlah.

کلیدواژه‌ها English

Codicology
Masnavi-yi Ma'navi
Mulla Sadra
Mutamid al-Dawlah
Shiraz

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • باقری خرمدشتی، ناهید (1378). کتابشناسی جامع ملاصدرا. با همکاری فاطمه عسکری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  • بامداد، مهدی (1347). شرح حال رجال ایران در قرن 12-14 هجری. ج3. تهران: زوار
  • برکت، محمد (1377). یادداشت‌های ملاصدرا همراه با فهرست کتابخانۀ شخصی ملاصدرا. قم: بیدار.
  • حسینی فسایی، میرزا حسن (1382). فارسنامۀ ناصری. 2ج. تصحیح منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر.
  • خامنه‌ای، محمد (1379). ملاصدرا: زندگی، شخصیت و مکتب صدرالمتألهین. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  • الرضوی، محمدباقر (1352). شجرۀ طیبه (در انساب سلسلۀ سادات علویۀ رضویه). به‌سعی محمدتقی مدرس رضوی. چاپخانۀ حیدری.
  • رکن‌زاده آدمیت، محمدحسین (1339). دانشمندان و سخن‌سرایان فارس. ج3. تهران: اسلامیه.
  • رسائل و گزیده‌هایی به خط حکیم ملاصدرای شیرازی (1389). تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران.
  • سیاح، محمدعلی (1359). دورۀ خوف و وحشت (خاطرات حاج سیاح). ج 1. تصحیح سیف‌اللّه گل‌کار. به‌کوشش حمید سیاح. تهران: امیرکبیر.
  • شیخ بهایی، محمد بن حسین. الأربعون حدیثا. نسخۀ خطی. تهران: کتابخانه و موزۀ ملی ملک. ش 663.
  • صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1340). رسالۀ سه اصل به انضمام منتخب مثنوی و رباعیات. تصحیح سید حسین نصر. تهران: دانشگاه تهران.
  • صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1386). مجوعۀ اشعار. تصحیح محمد خواجوی. تهران: مولی.
  • فرصت شیرازی، محمدنصیر  (1377). آثار عجم، ج2. تصحیح و تحشیۀ منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر.
  • مجموعه به خط ملاصدرا: نسخه‌برگردان دست‌نوشت شمارۀ 55 کتابخانۀ شاهچراغ (1395). با مقدمۀ محمد برکت. تهران: میراث مکتوب.
  • معتمدالدوله، فرهادمیرزا (1367). زنبیل. به‌کوشش محمد رمضانی. تهران: پدیده.
  • معتمدالدوله، فرهادمیرزا. 1366. سفرنامه (هدایة السبیل و کفایة الدلیل). تصحیح غلامرضا طباطبائی. تهران: علمی.
  • معیرالممالک، دوستعلی‌خان (1335). «رجال عصر ناصری: فرهادمیرزا معتمدالدوله». یغما، ش 104: صص 561-565.
  • مولوی، جلال‌الدین محمد بن محمد (1386). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد ا. نیکلسون. تهران: هرمس.
  • نواب صفا، اسماعیل (1366). شرح حال فرهادمیرزا معتمدالدوله. تهران: زوار.
  • نواب شیرازی، علی‌اکبر (1371). تذکره دلگشا. تصحیح و تحشیۀ منصور رستگار فسایی، شیراز: نوید شیراز.

 

خطی:

  • مجموعه (نسخۀ خطی). تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران. ش 19164.
  • مجموعه (نسخۀ خطی). تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. ش 292.
  • مجموعه(نسخۀ خطی). شیراز: کتابخانۀ آستان شاهچراغ (ع). ش 55.
  • مجموعه (نسخۀ خطی). شیراز: کتابخانۀ مرکزی دانشگاه شیراز. ش 958.
  • مجموعه (نسخۀ خطی). شیراز: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران (مرکز فارس). ش 613.
  • مجموعه (نسخۀ خطی). قم: کتابخانۀ آیت‌اللّه مرعشی نجفی. ش 7716.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 06 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 12 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 06 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403