پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرفی و سبک‌شناسی نسخۀ خطی اصول قبضه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه دروس عمومی و زبان انگلیسی، دانشکدۀ مدیریت و صنایع، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
2 استادیار گروه ادبیات فارسی و زبان انگلیسی، مرکز آموزش‌های عمومی، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.
چکیده
اصول قبضه نوشتۀ قلیچ‌الله ابن محمد قلیچ انصاری گجراتی، یکی از مهم‌ترین رساله‌های مربوط به تیراندازی و کمانداری به زبان فارسی است که در اواسط قرن یازده هجری به رشتۀ تحریر درآمده است. در این رساله، که در یازده ضابطه و یک خاتمه تألیف شده، نویسنده با اشراف کامل به شرح و توضیح موضوعات مورد بحث می‌پردازد. از این رسالۀ ارزشمند نه نسخۀ خطی به دست آمده که غیر از نسخۀ موجود در کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی به شمارۀ 16290 در قم، تمامی نسخه‌های دیگر در کتابخانه‌های خارج از ایران نگه‌داری می‌شود. با توجه به اهمیت موضوعی و محتوایی این رساله و نیز راهگشا بودن آن در فهم و تکمیل دیگر رساله‌های تیراندازی، نویسندگان برآنند تا با بررسی و سبک‌شناسی تنها نسخۀ دردسترس، در معرفی و شناخت هر چه بیشتر این رساله گام برداشته، زمینۀ چاپ آن را نیز فراهم سازند.
در پژوهش حاضر، این رساله از سه سطح ادبی، زبانی و محتوایی مورد بررسی قرار گرفته است که بر این اساس از نتایج آن، چندین ویژگی برجسته شایان یادآوری است: توجه گسترده به مضامین دینی و آموزه‌های مذهبی، اشتمال بر واژگان و اصطلاحات خاص و ناآشنا در حوزۀ تخصصی؛ دربرداشتن اطلاعات مفید دربارۀ برخی موضوعات مرتبط با تیراندازی مانند غالب و مغلوب، شناخت اسب و معرفت رجال‌الغیب؛ داشتن نثر ساده و به دور از پیچیدگی؛ بی‌توجهی به آرایه‌های بدیعی و بیانی. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع موجود کتابخانه‌ای انجام پذیرفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introduction and stylistics of the manuscript of the Usul Qabzah

نویسندگان English

Hamid Pooladi 1
Hossein Aligholizadeh 2
1 Assistant Professor, Department of General Lessons and English Language, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Literature and the English Language, General Teaching Center, K. N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran.
چکیده English

Usul Qazaba written by Qelichullah Ibn Muhammad Qelich Ansari Gujarati, is one of the most important treatises related to shooting and archery in the Persian language, which was written in the middle of the eleventh century of Hijri. In this treatise, which is written in eleven Criterion, and one Ending, the author describes and explains the discussed topics with complete proficiency. Nine manuscripts have been obtained from this valuable treatise, except for the one of them in Ayatollah Marashi’s library with number 16290 in Qom, all other manuscripts are kept in libraries outside Iran. Considering the importance of the subject and content of this treatise, as well as its openness in the understanding and completing the other shooting treatises, the authors intend to introduce and recognize this treatise as much as possible through the textual examining and stylistic analyzing of the only available version, and to prepare conditions for its printing.
In the current research, this treatise has been examined from three levels of literature, language and content, and based on its results, several prominent features are worth noting: extensive attention to religious themes and believes; including special and unfamiliar words and terms in the specialized field; Gathering useful information about some topics related to shooting, such as Ghalib and Maghlub, cognition of horse and knowledge of Rijal al-Ghaib; having simple prose and away from complexity; not paying attention to rhetorical and artistic aspects. This research has been carried out with the descriptive-analytical method and using the available library resources.

کلیدواژه‌ها English

Qelichullah Ibn Muhammad Qelich
Usul Qabzah
Manuscript
Shooting
Archery
  • قرآن کریم، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، دارالقرآن الکریم، 1379.
  • انصاری گجراتی، قلیچ‌الله بن محمد قلیچ، نسخۀ خطی اصول قبضه، شمارۀ بازیابی: 16290، به کتابت: کالیسر، استنساخ: هند، 1053ه.ق.، قم، کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی، بی‌تا.
  • بداؤنی، عبدالقادر بن ملوکشاه، منتخب‌التواریخ، به‌تصحیح مولوی احمدعلی صاحب، به‌کوشش و توضیحات توفیق هـ. سبحانی، 3 ج، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379.
  • بهار، محمدتقی، سبک‌شناسی، جلد سوم، چاپ چهارم، تهران، امیرکبیر، 2535.
  • جهانگیر، نورالدین محمد جهانگیر گورکانی، توزک جهانگیری: جهانگیرنامه، به‌کوشش محمد هاشم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1359.
  • حق‌شناس، علی‌محمد، آواشناسی (فونتیک)، تهران، نقش جهان، 1376.
  • درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ویراستار مجتبی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
  • درودباشی، احمد بن محمد، «جامع‌الهدایه فی علم الرمایه»، فرهنگ ایران زمین، جلد یازدهم، به‌کوشش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، چاپخانۀ بهمن، صص 229-280، 1342.
  • رازی، امین احمد، هفت اقلیم، تصحیح، تعلیقات و حواشی از سیدمحمدرضا طاهری (حسرت)، 3 جلد، تهران، سروش، 1378.
  • شمیسا، سیروس، سبک‌شناسی نثر، چاپ دوازدهم، تهران، متیرا، 1387.
  • صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، جلد پنجم، بخش دوم، چ پنجم، تهران، فردوس، 1369.
  • عبادیان، محمود، درآمدی بر سبک‌شناسی در ادبیات، چاپ دوم، تهران، انتشارات آوای نور، 1372.
  • فتوحی، محمود، «سبک‌شناسی ادبی (سرشت سخن ادبی، برجستگی و شخصی‌سازی زبان)»، فصلنامۀ زبان و ادب پارسی، شمارۀ 41، صص 23-40، 1388.
  • ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، سبک‌شناسی؛ نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن، 1391.
  • کتابخانۀ ملی (تارنما)، به نشانی: www.nlai.ir
  • گلچین‌معانی، احمد، کاروان هند، دو جلد، مشهد، مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1369.
  • مایل‌هروی، نجیب، تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی، تهران، کتابخانۀ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1379.
  • متینی، جلال، «تحول رسم‌الخط از قرن ششم تا قرن سیزدهم هجری»، جستارهای ادبی، پاییز، شمارۀ 15، صص 135-162، 1347.
  • ناشناس، «رسالۀ کمانداری»، به‌تصحیح ایرج افشار، بررسی‌های تاریخی، ش چهارده، صص 75-88، 1347.
  • ناشناس، رساله‌های تیراندازی: ده رساله در تیراندازی و کمانداری و جنگاوری، مقدمه، تصحیح و توضیح از مهران افشاری و فرزاد مروجی، تهران، چشمه، 1397.
  • یلمه‌ها، احمدرضا، «بررسی و تحلیل نوعی از تصرفات کاتبان در نسخه‌های خطی»، پژوهشنامۀ زبان و ادبیات فارسی، سال سوم، شمارۀ نهم، بهار، صص 139-162، 1390.

  • تاریخ دریافت 03 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1402