پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نسخه شناسی و متن شناسی نسخه خطی «زلال الصفا فی احوال المصطفی» اثر کارتانی (منبعی کهن در سیره نبوی)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور
2 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور. تهران. ایران
چکیده
کتاب زلال الصفا فی احوال المصطفی یکی از منابع تاریخی- ادبی است که در میانه ی سالهای 697 و 702 هجری قمری، به دست یکی از ادیبان آن روزگار به نام ابوالفتح محمد بن احمد بن ابوبکر الکارتانی نگارش یافته است. اطلاعات زیادی از وی به جز در یک یا دو منبع در دسترس نیست. این کتاب با الهام از کتاب تاریخی المنتظم فی تاریخ الامم والملوک ابن جوزی و به درخواست یکی از امیران خاندان اسحاق وند گیلان به نام ابونصر دباج بن فیلشاه نگاشته شده است.
کتاب در واقع سال شمار تاریخی قبل و بعد از میلاد پیامبر اکرم (ص) تا زمان رحلت آن حضرت و حوادث دوران نبوت است. مؤلف علاوه بر آشنایی با اشعار شاعران عرب زبان چون ابوالعلاء معری، ابوطیب المتنبی و ابوتمام به اشعار شاعران دیگر چون، انوری، مسعود سلمان،سعدی، نظامی، صابر ترمذی، ظهیر فاریابی، غزلیات مولانا، سنایی آشنا بوده است و این نکته را با بررسی ابیات موجود در متن می‌توان پی برد.
استفاده زیاد از آیات قرآن در اثنای متن و همچنین بهره گیری از اشعار فارسی و عربی در میان مطالب و هماهنگ با متن، هرچند که در متن کتاب المنتظم هم شاهد آیاتی از قرآن و اشعاری از شاعران مختلف هستیم، از ویژگی‌های برجسته این کتاب است. با این همه اصلی‌ترین تفاوت کتاب با منابع معاصر و قبل از خود، به کارگرفتن سجع به عنوان شاخصة اصلی سبکی و نیز تصاویر شاعرانه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Codicology and Textology of "Zolal Al-Safa Fi Ahwal Al-Mustafa" by Kartan (Ancient source in the Prophetic tradition)

نویسندگان English

ahmad rabbanikhah 1
nafise zarbizade 2
1 Assistant Professor Faculty of Quran and Hadith, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 Master of Quranic and Hadith Sciences, Payame Noor University. Tehran. IRAN
چکیده English

Zolal al-Safa fi Ahwal al-Mustafa is one of the historical-literary sources that was written between 697 and 702 AH by one of the writers of that time named Abu al-Fatah Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Bakr al-Kartani. Not much information is available about him except in one or two sources. This book is inspired by the historical book Al-Muntazim Fi Tarikh Al-Umam wa Al-Muluk Ibn Jozi and was written at the request of one of the rulers of Ishaq Vand Gilan family named Abu Nasr Dobaj Ibn Filshah.
The book is in fact the historical year before and after the birth of the Holy Prophet (PBUH) until the time of his death and the events of the time of Prophecy. the author is also familiar with the poems of other poets such as Anwari, Massoud Salman, Saadi, Nezami, Saber Tirmidhi, Zahir Faryabi, Rumi's lyric poems, and Sanai. Examining the verses in the text can be understood.
Excessive use of Quranic verses during the text as well as the use of Persian and Arabic poems among the contents and in harmony with the text, although in the text of the regular book we also see verses from the Quran and poems by different poets, are prominent features of this book. However, the main difference between the book and contemporary sources before it is the use of rhyme as the main feature of style as well as poetic images.

کلیدواژه‌ها English

: Kartani
Zolal al-Safa
7th century
history and life of the Prophet
manuscript

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • قرآن کریم ترجمه فولادوند.

    • آکیموشکین، اُد. ف (1374)، فهرست نسخه های خطی فارسی فرهنگستان علوم روسیه، مترجم، عارف رمضان، تهران: مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
    • ابن اثیر، علی بن محمد (1385)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
    • ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (1412)، المنتظم فی تاریخ الامم والملوک، محمد عبدالقادر عطا، مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارلکتب العلمیة.
    • ابن شعبه، حسن­بن علی، (1382)، تحف­العقول، ترجمه صادق حسن­زاده، قم: انتشارات آل علی.
    • ابونعیم، احمدبن عبدالله. (1412ق). دلائل النبوة. عبدالبر عباس و محمد رواس قلعه­چی. بیروت: دارالنفایس.
    • استوری، چارلز آمبروز، (1362)، ادبیات فارسی، ترجمه و ویرایش یو. ا. برگل، ترجمه یحیی آرین­پور و همکاران، تحریر احمد منزوی، تهران: مطالعات فرهنگی.
    • افشار، ایرج. (بهار و تابستان 1379). 555 نسخه فارسی تاریخ در کتابخانه استانبول.نشریه نامه بهارستان. شماره 1، ص85 تا 98.
    • انوری، محمدبن محمد، (1376)، دیوان انوری، تصحیح مدرس رضوی، تهران: علمی و فرهنگی.
    • بخاری، محمد بن اسماعیل. (1410ه). صحیح بخاری. مصر: جمهوری مصرالعربیة. وزارة الاوقاف. المجلس الاعلی للشئون الاسلامیة. لجنة احیاء کتب السنة.
    • برزالی، قاسم بن محمد. المقتفی علی کتاب الروضتین المعروف بتاریخ البرزالی. بیروت: المکتبة العصریة صیدا.
    • برقی، محمد بن خالد. .(بی تا).  المحاسن. سید جلال الدین حسینی. قم .دارالکتب الاسلامیة.
    • بکری، احمدبن عبدالله. (1388). سیره نبوی صلی الله علیه و آله «روایت داستانی»: ترجمه پارسی ذروة العلیا فی سیرة­ المصطفی. رسول جعفریان. تهران: نشر علم.
    • بیهقی، محمد بن حسین، (بی تا). تاریخ بیهقی. تهران: دنیای کتاب.
    • توکلی، فائزه، (1385). «زنان فرمان روا در دولت­های اسلامی». مطالعات راهبردی زنان، شماره 33، ص 162- 193.
    • جنید شیرازی، جنید بن محمود. (1328). شدالإزار فی حط الأوزار عن زوار المزار. محمدقزوینی و عباس اقبال. تهران: چاپخانه مجلس.
    • جنید شیرازی، جنید بن محمود.(1364). تذکره هزار مزار (ترجمه). عیسی بن جنید ابن جنید شیرازی. عبدالوهاب نورانی وصال. تهران: کتابخانه احمدی.
    • حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله. (بی تا). کشف الظنون عن اسامی الکتب والفنون. شهاب الدین مرعشی. لبنان: دار احیاء التراث العربی.
    • حریری، قاسم بن علی.(بی تا). مقامات الحریری. لبنان: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون.
    • حسینی خاتون آبادی، عبدالحسین. (1352). وقایع السنین والاعوام یا گزارش­های سالیانه از ابتدای خلقت تا سال 1195 هجری.محمد باقر بهبودی. ابوالحسن شعرانی، شهاب الدین مرعشی. تهران: کتابفروشی اسلامیة.
    • دهخدا: علی اکبر. (1342). لغت نامه. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    • رفاعی، عبدالجبار. (1371). معجم ما کتب عن الرسول و اهل بیت صلوات الله علیهم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمان چاپ و انتشارات.
    • زمخشری، محمودبن عمر. (1412ه).  ربیع الابرار و نصوص الاخبار. عبدالامیر مهنا. لبنان: موسسه الاعلمی المطبوعات.
    • سعدسلمان، مسعود، (1364)، دیوان اشعار، تصیح مهدی نوریان،‌ اصفهان: انتشارات کمال.
    • سعدی، مصلح­الدین، (1385)، کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: هرمس.
    • شریف رضی، ابوالحسن محمد بن الحسین (بی­تا)، نهج البلاغه، تحقیق: صبحی صالح، قم: دارالهجرة.
    • طبری، محمدبن جریر. (بی تا).  جامع البیان فی تفسیر قرآن. لبنان: دارالمعرفة.
    • عمید، حسن. (1390). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
    • غزنوی، سیدحسن، (1362)، دیوان اشعار، تصحیح مدرس رضوی، تهران: اساطیر.
    • القاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن محمد. (1348). تاریخ اولجایتو.مهین هبلی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    • الکارتانی، ابوالفتح محمد بن احمد بن ابی بکر، زلال الصفا فی احوال المصطفی، مخطوط فی مکتبة فاتح برقم 4376، ح قرن 7 ق. استانبول.
    • محمد ری شهری، محمد. (1398). دانشنامه ری. مهدی مهریزی، محمد قنبری، رضا بابایی. قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث سازمان چاپ و نشر.
    • معلوف، لویس. (1387). المنجد فی اللغة. قم:انتشارات دارالعلم.
    • معین، محمد. (1391). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
    • منشی، نصرالله. (1383). ترجمه کلیله و دمنه.مجتبی مینوی طهرانی. تهران: امیر کبیر.
    • مولوی، جلال­الدین محمد، (1378)، کلیات شمس، تصحیح فروزانفر، تهران: امیرکبیر.
    •  نظامی، الیاس بن یوسف، (1386)، خمسه، تصحیح وحید دستگردی، تهران: زوار.

  • تاریخ دریافت 29 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 22 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 01 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401