پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نگاهی به اشکال لغزش‌های کاتبان در نسخه نویسی(با تأکید بر ضبط های نسخ دیوان خاقانی)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو، ماکو، آذربایجان غربی. ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، ارومیه. آذربایجان غربی. ایران
چکیده
کاتبان نسخ در ادوار مختلف تاریخی به علل و اسبابی متفاوت، خطاها و لغزش‌هایی در کتابت متون داشته‌اند و دخل و تصرَف‌هایی در متن، روا داشته‌اند. این لغزش‌ها و دخل و تصرف‌ها در پاره‌ای موارد نتیجۀ دانش کم کاتبان و اطلاعات ضعیف ادبی و زبانی آنان و در پاره‌ای موارد نتیجۀ بی‌دقَتی و بی‌حوصلگی و در مواردی نیز ناشی از دخالت‌ها و تصرف‌های عامدانه در متن بوده است. بر این اساس همواره در نسخ خطی، لغزش‌ها و خطاهایی که ناشی از موارد فوق الذکر بوده، دیده شده است. دیوان خاقانی و نسخ دیوان خاقانی نیز مستثنی از این قاعده نیست؛ دیرآشنایی خاقانی و دشوارگویی او مزید بر علَت شده و خطاها و لغزش‌ها را در نسخ دیوان او دوچندان کرده است. منشأ ضبط‌های نادرست و لغزش‌های کاتبان نسخ خاقانی، در پاره‌ای موارد عدم آشنایی با زبان شعری خاقانی و زبان عصر او بوده است و این عدم آشنایی سبب«جایگزینی واژگان آشنا به جای واژگان ناآشنا» و «تبدیل شکل قدیمی واژه به شکل معاصر» شده است. در کنار این اشارات به علوم زمان همچون طب، نجوم و اشارات تاریخی، فرهنگ عامه، انعکاس باورهای عامیانه و ... نیز بر دشواری شعر او افزوده و کار را بر کاتبان دیوان او سخت کرده است و لغزش‌هایی از این رهگذر نیز در کتابت دیوان او دیده می‌شود. نتیجۀ بررسی نشان از آن دارد که کاتبان نسخ متأخر؛«نسخه‌های تهران و پاریس» خطاها و لغزش‌ها و دخل و تصرَف‌های بیشتری در مقایسه با دیگر نسخه‌ها از جمله نسخۀ لندن و نسخۀ صادق انصاری داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

View to reasons of mistakes and faults of manuscript writers(with emphasis to khaqanis divan manuscripts)

نویسندگان English

yagub noruzi 1
seif addin abbarin 2
1 Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Mako Branch, Mako, West Azerbaijan. Iran.
2 Department of Persian language and literary. Faculty of Humanities. Islamic Azad University, Urmia branch, Urmia. West Azerbaijan. Iran
چکیده English

Writers of manuscripts in various era due to the diffrent resaons have had a mistakes in texts.This mistakes and conversion in some cases have resulted from the low literary and linguistic knowledge of writers and in other hand have resulted from the carelessness and Impatience of writers and in some cases have been intentional.Because of,often have seen mistakes like this in literary works especially poet divans and other texts.Khaqanis divan isnt excluding from this rule. His divan as well as Difficulty and hardness than other poetry divans and this subject have been the source many mistakes in his divan.Origin of some mistakes in the writing o khaqanis divan have been because of unfamilitry with khaqanis literary style as rhetorical and imagery originality.In other hand,Allusions to some scientific opinions and trusts of poet era as medical and astronomical hints and other historical,folklore and folk beliefes added to the complexity of khaqanis poem and correctly writing has become difficult and mistakes with a this seen in manuscripts.The result of the research makes clear that writers of late manuscripts,tehran and paris manuscripts have had a many mistakes in text with compare old manuscripts of this divan.

کلیدواژه‌ها English

khaqanis divan
manuscripts
writers
mistakes
conversion

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • ابن سینا،حسین بن عبدالله، قانون،ترجمه عبدالرحمن شرفکندی،چ 3،تهران، سروش، 1383
  • برهان، محمدحسین خلف، برهان قاطع،چ 7،تهران، انتشارات امیرکبیر، 1391
  • بیرونی، ابوریحان، التفهیم لاوائل صناعه التنجیم، به کوشش جلال الدین همایی،تهران، بابک، 1362
  • حاجیان نژاد،علیرضا، «دیدۀ آهوی دشت»،مجلّۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران،دورۀ 57،شماره 2،صفحات 97تا 116،1385
  • حسینی،محمد مومن، تحفۀ حکیم مؤمن، با مقدمۀ محمود نجم‌آبادی،چ1،تهران:کتابفروشی مصطفوی، 1345
  • خاقانی،افضل الدین بدیل، دیوان، تصحیح و مقدمه و تعلیقات به کوشش ضیاء الدین سجادی،چ 7،تهران، زوار، 1382
  • دهخدا،علی اکبر، لغتنامه،زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی،تهران، دانشگاه تهران، 1377
  • رمضانی،مهدی و علیزاده،ناصر، «دقایق بازی نرد در متون منظوم فارسی»،مجلّه زبان و ادب فارسی(نشریه سابق دانشکدۀ ادبیات تبریز)،سال69 ،صفحات 56-74، پاییز و زمستان 1395
  • سرمدی،مجید، «رازناکی شعر خاقانی»، مجلّۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره58، شماره4، ، صفحات112-101، پاییز1386
  • سعدی،شیخ مصلح‎الدین،گلستان،به کوشش غلامحسین یوسفی، تهران، خوارزمی، 1368
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا، «نقش ایدئولوژیک نسخه بدل‌ها»، نامۀ بهارستان، سال پنجم، شمارۀ اول-دوم، صفحات110-93 ،بهار-زمستان 1383
  • ضیف،شوقی ، تاریخ الادب العربی،العصر الاسلامی، قم ، منشورات ذوی القربی، 1427
  • طبری،محمدبن جریر ، تاریخ الرسل و الملوک،ترجمۀ ابوالقاسم پاینده،چ3، تهران،اساطیر ، 1369
  • ظهیری نیشابوری،ظهیر الدین ، سلجوقنامه،چ اول،تهران، کلاله خاور، 1332
  • عطار نیشابوری، شیخ فریدالدین، مصیبت‌نامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی،تهران، سخن، 1386
  • مایل هروی، نجیب، نقد و تصحیح متون،مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1369
  • مصفَی، ابوالفضل، فرهنگ اصطلاحات نجومی،چ چهارم، تهران،پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی ،1388
  • مطلبی،آرش، «برخی مختصات مشترک فکری در شعر شاعران سبک آذربایجانی»،فصلنامۀ تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)،سال هفتم،شماره سوم ،شماره پیاپی 25،صفحات 254-235، پاییز 1393
  •  معدن‎کن،معصومه، بزم دیرینۀ عروس،تهران، مرکز نشر دانشگاهی،  1372
  • معین،محمد، فرهنگ فارسی،چ26 ،تهران، امیرکبیر، 1388
  • مؤلف گمنام، حدود العالم من المشرق الی المغرب،ترجمۀ میر حسین شاه،تصحیح و حواشی مریم میر احمدی و غلامرضا ورهرام، تهران، دانشگاه الزهرا، 1372
  • مولوی،جلال الدین، مثنوی معنوی،تصحیح رینولد نیکلسون،تهران،مولی، 1369
  • مهدوی‌فر، سعید، «پژوهشی در داروهای حیوانی دیوان خاقانی»،متن‌شناسی ادب فارسی،شمارۀ4،(پیاپی 20) ، صفحات 99-120،زمستان 1392
  • -----------------، « تأمّلی در دیوان خاقانی ویراسته میرجلال الدین کزازی بر اساس معیارهای نویافته»،آینۀ میراث،ضمیمۀ 29،صفحات 7-57، 1392
  • نجم الدین رازی، مرموزات اسدی در مرموزات داودی،به اهتمام محمدرضا شفیعی کدکنی،چ 2، تهران، سخن،1381  

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401