قدیم‌ترین رسالۀ معمائی فارسی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی ،دانشگاه علامه طباطبایی،تهران ،ایران.

چکیده

صنعت بدیعیِ معما که از دیر باز در شعر فارسی رواج داشته، به دو نوع معمای اسمی و تاریخی (ماده‌تاریخ) تقسیم می‌شود. در سده‌های 9 – 11 ق که دورة اوج معماسرایی بود، رساله‌های متعددی به‌منظور شرح و توضیح قواعد معما، و همچنین ثبت بهترین معماها نوشته شد. فقدان تحقیقی جامع دربارة رسالات معمائی، شناسایی آن‌ها را با مشکلاتی مواجه کرد که لغزش‌ها و اشتباهاتی را در برخی منابع مرجع پیش آورده است. این لغزش‌ها به آثار دیگر راه یافتند و در نهایت چنان رواج یافته‌اند که حقیقت علمی پنداشته می‌شوند. در این پژوهش بنیادی که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و مقابلة نسخ خطی متعدد صورت گرفت، آشکار شد که نظر ذبیح‌الله صفا مبنی بر اینکه الاحیاء فی حل المعمّا قدیم‌ترین رسالة معمائی فارسی است، چندان دقیق نیست و احتمالاً چنین رساله‌ای وجود نداشته باشد. قدیم‌ترین رساله با توجه به آنچه موجود است، مطلوب الاحباب اثر رفیع منوچهر تاجر ملقب به بدیع تبریزی است. مؤلف رسالة 24 اصل نیز شناسایی گردید که محمد آل‌کر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Oldest Persian Enigmatic Treatise

نویسندگان [English]

  • Mozhdeh KamaliFard 1
  • Yahya Talebian 2
1 Persian Literary and Language Faculty. Allameh Tabatabaei University. Tehran. Iran.
2 Persian Department faculty of Literature university of Alame Tabatabai Tehran ,Iran
چکیده [English]

Riddle as a figure of speech, which has been popular in Persian poetry for a long time, is divided into two types: nominal and historical riddles (Chronograph). In the 11th-9th lunar centuries, which was the peak period of the riddle writing, several treatises were written to explain the rules of riddles, as well as to record the best riddles. The lack of comprehensive research on enigmatic treatises has led to problems in identifying them, which has caused mistakes and errors in some reference sources. Such mistakes have found their way into other works and have eventually become so prevalent that they are considered scientific truth. This fundamental research, which was carried out using library sources and dealing with numerous manuscripts, revealed that Zabihullah Safa's view that (الاحیاء فی حل المعمّا) “al-Ehyāe Fī Hal al-Moamā” is the oldest Persian enigmatic treatise is not exact and there is no such treatise. The oldest treatise (مطلوب الاحباب) “Matlōb al-Ahbāb” is the work of Rafi Manouchehr, a merchant known as Badie Tabrizi. The author of the treatise "24 Asl" was also identified.

کلیدواژه‌ها [English]

  • riddle
  • Al-Ehyāe Fī Hal al-Mo´amā
  • Matlōb al-Ahbāb
  • Holale Motarraz dar Fann-e Mo´amā va Loghaz
  • Manouchehr Badi´e Tabrizi