پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

حق طلاق در بررسی نکاح‏نامۀ منحصر به‌فردی از دورۀ محمّدعلیشاه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
مرکز اسناد فرهنگی آسیا /پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران
چکیده
نکاح‌نامه‌ها از منابع مهم دربارۀ اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ادوار مختلف به شمار می‌آیند. افزون بر آن با توجه به قلّت منابع مکتوب دربارة حیات اجتماعی و اقتصادی زنان، می‌توانند بخشی از زوایای پنهان زیست زن ایرانی را مشخص کنند. اهمیت این موضوع با امکان کمتر مداخله زنان در امور حقوقی و شرعی، محسوس‌تر است. لذا، نکاح‌نامه‌ها، در بازنمایی خواستۀ زوجه طی شروط ضمن عقد، از معدود مدارکی هستند که مطالبات زنان متناسب با خاستگاه اجتماعی‌شان را نشان می‌دهند و موجب وجود شروط ضمن عقد متنوع و گوناگونی شده است. مقالۀ حاضر با بررسی شروط ضمن عقد نکاح‌نامه‌ای استثنائی از دورۀ محمدعلی‌شاه قاجار، موضوع حق طلاق به زوجه را مبنای پژوهش قرار داده است. نوع مهریه و نحوة جاری شدن آن در نکاح‌نامه، از نظر اجتماعی و حقوقی قابل تأمل است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و بر اساس مطالعات اسنادی است که به شیوۀ توصیفی– تحلیلی، نکاح‌نامۀ مورد پژوهش واکاوی و بررسی خواهد شد. نتیجۀ پژوهش مؤید این است که علی‌رغم تسلط سنت‌ها و قوانین عرفی که حقوق زنان را محدود می‌کرد، با توجه به لزوم تنظیم نکاح‌نامه، زنان ذیل شروط ضمن عقد، بخش‌هایی از حقوق خود را که بیم داشتند یا از دست دهند و یا برای آتیه پیش‌بینی‌هایی می‌کردند گنجاندند. محتوای نکاح‌نامۀ کنونی نیز که با تفاهم زوج و زوجه، ازدواج را فرصتی برای اعتلای اخلاقی دو طرف قلمداد کرده، نمونۀ نادری که تا پیش از این تاریخ در هیچ‌یک از نکاح‌نامه‌های موجود چنین شرط و توافقی دیده نشده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Right of Divorce in the Unique Marriage Certificate from the Mohammad Ali Shah Era

نویسنده English

Zohreh Ataei Ashtiani
Asian Cultural Documentation Center/Institute for Humanities and Cultural Studies. Tehran. IRAN
چکیده English

Marriages are important sources for the social, cultural, economic and political situation of different periods. They can identify some of the hidden angles of Iranian women living. Therefore, marriage, in representing the wife's wishes during the terms of the marriage, is one of the few documents that show the demands of women in accordance with their social origins and has led to the existence of various conditions during the marriage. The present article examines the conditions while concluding exceptional marriage contracts from the period of Mohammad Ali Shah Qajar, and bases the research on the issue of the right to divorce the wife. The type of dowry and how it is issued in the marriage contract can be considered socially and legally. The method of collecting information is library and based on documentary studies, which will be analyzed in a descriptive-analytical manner. The results of the study confirm that despite the dominance of traditions and customary laws that restricted the rights of women, due to the need to arrange marriage, women under the terms of the marriage, parts of their rights that they feared or lost or predicted for the future. The content of the current marriage contract, which, with the agreement of the husband and wife, considers marriage as an opportunity for the moral enhancement of both parties. It is a rare example that such a condition and agreement has not been seen in any of the existing marriages before this date.

کلیدواژه‌ها English

Marriage certificate
Right to divorce
Qajar women
Marriag Stipulatione
Mohammad Ali Shah Era

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • آغداشلو، آیدین، راهنمای کتاب قباله‌های نکاح، موزه نگارستان، 1356‏
  • الجواهری، الشیخ محمدحسن نجفی (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الا سلام، ترجمه، قوچانی، عباس، دار احیاءالتراث ‏العربی، بیروت.‏
  • بروگش، هینریش (1389)، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ترجمه محمدحسین کرد بچه، تهران، اطلاعات.‏
  • بیانی، مهدی (1353). کتاب‌شناسی کتاب‌های خطی. انجمن آثار ملی.‏
  • پولاک، یاکوب ادوارد، (۱۳۶۸)، سفرنامه پولاک، ترجمه کیکاووس جهان‌داری، تهران، نشر خوارزمی.‏
  • درو ویل، گاسپار، (۱۳۳۷)، سفر در ایران، ترجمه جواد محیی، تهران، انتشارات گوتنبرگ.‏
  • رنه دالمانی، هانری، (۱۳۳۵)، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، ترجمه بهرام فره‏وشی، انتشارات ابن‏سینا و امیرکبیر.‏
  • سام، علی و علیرضا علی صوفی، (۱۳۹۵)، در ضرورت و اهمیت شناخت اسناد تاریخی: واکاوی عقدنامه‌های ازدواج عهد قاجار، ‏پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شماره ۱۸، صص ۹۳- ۱۱۰.‏
  • ساناساریان، الیز (1387)، جنبش حقوق زنان در ایران، ترجمه نوشین احمدی خراسانی. تهران، اختران.‏
  • شکری، رقیه و یزدان فرخی، (۱۳۹۸)، محتوا و شکل نکاح‌نامه‌های دورة ناصری، گنجینة اسناد، سال ۲۹، دفتر اول، شماره پیاپی ‏‏۱۱۳، صص ۱۶۷- ۱۹۴.‏
  • شکری، رقیه، (۱۳۹۷)، تجزیه‌وتحلیل محتوایی مهریه در عقدنامه‌های دوره ناصری باتکیه‌بر اسناد آرشیو ملی، آرشیو ملی، سال ‏‏۴، شماره ۲، صص ۶۶-۹۸. ‏
  • شیمل، آنه ماری، (1386) ، خوشنویسی اسلامی، ترجمه مهناز شایسته فر، نشر مطالعات هنر اسلامی.‏
  • صفری آق‌قلعه، علی و ایرج افشار (1391) نسخه شناخت، ناشر مؤسسه نشر میراث مکتوب.‏
  • عضدالدوله، احمدمیرزا، (1328)، تاریخ عضدی، به کوشش حسین کوهی کرمانی، تهران، مظاهری.‏
  • عطایی آشتیانی، زهره،  (۱۳۹۹)، کنش معنا‌دار پیامدهای نهان کسب حقوق زنان در دورة قاجار، پژوهش‌نامه زنان، سال ۱۱، ‏شماره ۴. ‏
  • فراستی، رضا. آشنایی با فرمان‌ها و رقم‌های دورۀ قاجاریه، تاریخ معاصر ایران. شماره‏های 13 و 14.‏
  • مایل هروی، نجیب، (1380)، تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی، ناشر: طبع و نشر
  • مرتضی زبیدی، محمد، (۱۴۱۴)، تاج العروس، بیروت، الفکر للطباعه والنشر و التوزیع.‏
  • مؤمن فرد، زهرا و سیده زهرا غمی لویی، (۱۳۹۵)، مهر نامه‌ها و جایگاه آن در تاریخ اجتماعی (با معرفی عقدنامه‌ای از دورة ‏فتحعلی‌شاه قاجار) ، فصلنامة آرشیو ملی، شماره ۳، شماره پیاپی ۷، صص ۶۶-۷۳. ‏
  • نراقی، احمد بن محمدمهدی (1375)، عوائد الایام، بوستان کتاب، قم، ‏
  • نصر، سید حسین، (1375)، هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، انتشارات دفتر مطالعات دینی.‏

  • تاریخ دریافت 22 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 02 خرداد 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401