معرفی و بررسی ویژگی های متن شناختی نسخه خطی هزار و یک شب، ترجمه محمدباقرخراسانی بزنجردی(نسخه هنریه)

نوع مقاله : مطالعۀ موردی - تا 6 هزار کلمه

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه ، ایران.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تربت حیدریه،دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

3 گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

این باور وجود دارد که قدیمی‌ترین ترجمه موجود به فارسی از کتاب الف لیله و لیله، توسط عبداللطیف طسوجی(همراه با اشعاری از میرزا سروش اصفهانی) در ۱۲61 ق./ ۱۸۴5م. به درخواست بهمن میرزا پسر عباس میرزا در دوره محمد شاه قاجار انجام شده، که به داستان‌های هزارویک شب مشهور است. ولی ترجمه دیگری به نام ترجمه هنریه در کتابخانه هاوتون، کتابخانه نسخ خطی و کمیاب دانشگاه هاروارد، وجود دارد که حدود چهل سال زودتر از نسخه طسوجی ترجمه شده است. بنابراین، این متن نخستین ترجمه فارسی از هزارویک‌شب است که توسط محمدباقر خراسانی بزنجردی در حوالی سال 1223ق./ 1808م. در حیدرآباد(هند) و به درخواست سِرچارلز راسل و سِرهنری راسل برادر نماینده کمپانی هند شرقی ترجمه شده و با عنوان ترجمه هنریه به هنری راسل تقدیم شده‌است. نویسندگان این مقاله، این نسخه خطی ارزشمند را معرفی کرده و ویژگی‌های مهم آن را با روش توصیفی، با استناد به متن و با کمک منابع کتابخانه‌ای مورد مطالعه قرار داده‌اند. نتایج تحقیق نشان می-دهد که ترجمه هنریه نه تنها نخستین ترجمه فارسی الف لیله و لیله است بلکه از نخستین چاپ هزارویک‌شب، به زبان عربی یعنی چاپ اول کلکته هم قدمت بیشتری دارد. اخیراً این نسخه توسط مهدی گنجوی و میثم علی پور، دردوجلد انتشار یافته است یکی دیگر از ویژگی‌های مهم ترجمه خراسانی، آرایه‌های ادبی شامل تشبیه، استعاره، کنایه، سجع‌ و جناس که‌ افزوده مترجم به متن است. این متن آراسته به ابیات فارسی و عربی است و اطناب بسیاری در توصیف، صحنه‌پردازی و کاربرد ظرافت‌های ادبی در آن به چشم می‌خورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Introducing of A Thousand and One Nights and scrutiny its Cognitive textual features, Translated by Mohammad Baqer Khorasani Bazanjerdi (Henri version)

نویسندگان [English]

  • Zakariya Toghani 1
  • Mahmoud Firouzi Moghaddam 2
  • Ali Tasnimi 3
  • Mehyar Alavi Moghaddam 3
1 Department of Persian Literature and Language, Torbat-e-heydariye Branch, Islamic Azad University, Torbat-e-heydariye, Iran.
2 Department of Persian Literature and Language,Torbat-e-Heydariyeh Branch,Islamic Azad University,Torbat-e-Heydariyeh, Iran
3 Department of Persian Literature and Language,Hakim university, sabzevar, Iran.
چکیده [English]

It is believed that the oldest available Persian translation of the book alfa Layla va Layla, by Abdul Latif Tassoji in 1261 AH /1845 AD. who is known as the story of the thousand and one nights; But there is another translation called translation of Henrieh in the Houghton Library, a rare Harvard Manuscript Library, which was translated about forty years earlier than the Tassoji version. Therefore, this text is the first Persian translation of Thousand and One Nights, written by Khorasani Bezenjardi around 1223 AH /1808 AD. Translated in Hyderabad (India) at the request of Sir Charles Russell and Sir Henry Russell, brother of a representative of the East India Company, and presented with name of translation of Henrieh to Henry Russell. The authors of this article have introduced this valuable manuscript and studied its important features by descriptive method, citing text and with the help of library resources. The results of the research show that the translation of Henrieh is not only the first Persian translation of alfa Layla va Layla, it is even older than the first edition of Thousand and One Nights, in Arabic, that is, the first edition of Calcutta.Another important feature of Khorasani translation is the Literary ornaments including similes, metaphors, allusions, rhymes and puns that have been added to the text by the translator. This text is adorned with Persian and Arabic verses and There are many verbalizations in describing, Staging and the use of literary subtleties can be seen in it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Thousand and One Nights
  • translation of Henrieh
  • Khorasani Bezenjardi
  • Textology
  • correction
1-‏ قرآن کریم(1397). ترجمه:کمال الدین غراب،مشهد:چاپ قرآن ‏
‏2-‏ ابن ندیم، محمدبن اسحاق(1381). الفهرست، ترجمه: محمدرضا تجدد، چاپ اول، تهران: ‏اساطیر.‏
‏3-‏ ایروین،رابرت(1383). تحلیلی از هزار و یک شب، ترجمه: فریدون بدره ای، تهران: فرزان روز  ‏
‏4-‏ بدوی، عبدالرحمن(1375). فرهنگ کامل خاورشناسان،ترجمه: شکراله خاکرند، قم:  مرکز ‏انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی
‏5-‏ بیضایی، بهرام(1391). هزار افسان کجاست؟ ،تهران: روشنگران و مطالعات زنان
‏6-‏ ثمینی، نغمه(1379). عشق و شعبده، تهران.‏
‏ ‏7-خراسانی بزنجردی، محمدباقر، هزار ویک شب(ترجمه هنریه)، به کوشش مهدی گنجوی و ‏میثم علی پور، 2 جلد، تهران: مانیاهنر. ‏
‏8-‏ ستاری، جلال(1382). گفتگوی شهرزاد و شهریار، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی
‏ ‏9- --------(1368). افسون شهرزاد، تهران: توس ‏
‏ ‏10- السیف، نیکیتا(1949). مایه‌ها و مضمون‌های هزار و یک شب، بیروت: بی نا.‏
‏11-‏ صفری آق قلعه، علی(1390). نسخه شناخت، تهران: میراث مکتوب.‏
‏12-‏ طسوجی، عبدالطیف(1315). هزارویک‌شب، با مقدمه علی اصغر حکمت، ج اول،  تهران: ‏آفتاب. ‏‏13- علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا(1381). معانی و بیان، چاپ سوم، تهران:سمت.‏
‏14-‏ فرخ نیا، مهین دخت(1383). «آنتوان گالان و ترجمه ی فرانسوی هزار و یک شب »، مجله ‏مطالعات ایرانی، سال سوم ، شماره ششم، 92-81 .‏
‏15-‏ مایل هروی، نجیب(1369). نقد و تصحیح متون (مراحل نسخه‌شناسی و شیوه‌های ‏تصحیح نسخه‌های خطی فارسی). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.‏‎ ‎
‏16-‏ -------------(1379). تاریخ نسخه پردازی و تصحیح انتقادی نسخه های خطی، تهران: ‏کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.‏
‏17-‏ ------------(1380). «ضرورت تصحیح متون کهن»، نامه فرهنگستان، ش21، 29-41.‏
‏18-‏ محجوب، محمدجعفر(1386). ادبیات عامیانه ایران. دو جلد در یک مجلد . به کوشش ‏دکتر حسن خالقی، چاپ سوم، تهران: نشر چشمه.‏
‏19-‏ محمدی، محمد(1374). فرهنگ ایران پیش از اسلام، تهران: توس ‏
‏20-‏ مسعودی، علی بن الحسین(1382). مروج الذهب و معادن الجواهر، ترجمه: ابوالقاسم ‏پاینده، چاپ هفتم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.‏
‏21-‏ معین، محمد(1386). فرهنگ فارسی، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر
‏22- مهدی، محسن(1984). الف لیله و لیله، جلد اول، لیدن: شرکت ا.ی. بریل للنشر.‏