متن شناسی و بررسی ساختاری منشآت ارزنجانی (سدۀ هشتم قمری)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسنده

دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

طیب‌الدین مولوی ارزنجانی، از مترسلان و ادبای گمنام سدة هشتم قمری در آسیای صغیر است. اثر وی موسوم به منشآت به خط او در سال 822 قمری نگاشته شده است. منشآت مذکور تا کنون تصحیح نشده و نیز در ضمن پژوهشی مستوفی، مورد بررسی قرار نگرفته است. در این نوشتار به روش تحلیل و توصیف محتوای کیفی، منشآت ارزنجانی مورد تحلیل متن شناسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اثر حاضر، متنی است که به قصد راهنمایی و به دست دادن الگوهای نامه نگاری در وهلة اول برای عموم و در مرتبة دوم برای منشیان به نگارش درآمده است. اقسام مکاتیب رسمی و غیر رسمی در متن مشهود است؛ در موضع نام مخاطبان، اسم خاصی مشهود نیست و از قید فلان استفاده شده است. مکاتیب اثر به نسبت شیوة معهود قرن نهم، چندان دراز و مطنب نیستند. ساختارهای نامه‌نگاری متأثر از اسلوب‌های متداول عصر است. نویسنده در مواضع گوناگونِ نامه‌ها به آیات، روایات و نیز اشعار شاعران متقدّم و معاصر خویش مانند سلمان ساوجی، ظهیر فاریابی و مولانا استشهاد جسته است. سبک نثر منشآت، فنی و تا حدّی مایل به مصنوع است، به گونه‌ای که جانب عبارت پردازی های رایج منشیانه و کاربرد اسجاع، جناس‌ها و سایر فنون لفظی و معنوی فروگذار نشده است. در برخی عبارات نثر، جنبة شاعرانه به خود گرفته است که از توانایی مصنّف اثر در نثر فارسی حکایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Textology and structural study of Arzanjani origins (8th lunar century)

نویسنده [English]

  • amir jahadi
Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

Tayyaba al-Din Mawlawi Arzanjani is an anonymous eighth-century lunar messenger and writer in Asia Minor. His work called Manshat was written in his handwriting in 822 AH. The mentioned sources have not been corrected so far and have not been studied in Mostofi's research. In this paper, by means of analysis and description of qualitative content, the origins of Arzanjani have been analyzed textually. Findings show that the present work is a text that has been written with the intention of guiding and providing lettering patterns in the first place for the public and in the second place for secretaries. The types of formal and informal correspondence are evident in the text; In the position of the name of the audience, a specific name is not obvious and some adverb has been used. The correspondence of the work is not very long and satisfactory compared to the conventional method of the ninth century. The structures of correspondence are influenced by the common styles of the age. The author has testified to the verses, narrations and poems of his earlier and contemporary poets such as Salman Savoji, Zahir Faryabi and Rumi in various positions of the letters. The prose style of the origins is technical and somewhat artificial, so that it is not left out of the usual secretarial expressions and the use of references, puns and other verbal and spiritual techniques. In some expressions of prose, it has taken on a poetic aspect, which indicates the ability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tayebehuddin Arzanjani
  • Persian proseTayebehuddin Arzanjani
  • Tarsal and Essay
  • Origin
  • Persian prose
  1. ارزنجانی، طیب الدین. (بی­تا). نسخۀ خطّی منشآت. شمارۀ 9497 محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
  2. انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. جلد 1. تهران: سخن.
  3. خطیبی، حسین. (1386). فن نثر در ادب پارسی. تهران: زوّار. چاپ دوم.
  4. دانش پژوه، محمد تقی. (1349). «دبیری و نویسندگی». مجلۀ هنر و مردم. شمارۀ صد و یکم. اسفند ماه.
  5. دهخدا، علی­اکبر. (1373). لغت­نامه. تهران: دانشگاه تهران.
  6. رزمجو، حسین. (1374). انواع ادبی وآثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی. چاپ سوم.
  7. رکنی، محمد مهدی. (1386). «دیوان رسالت و آیین دبیر از خلال تاریخ بیهقی». یادنامۀ ابوالفضل بیهقی به کوشش محمد جعفر یاحقی. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. (از صفحه245تا270).
  8. زرین­چیان، غلامرضا. (1373). «القاب و عناوین در ایران بعد از اسلام». مشکوة. تابستان. شمارۀ (از صفحه 55تا65).
  9. صالحی، نصرالله. (1380). «کتابشناسی توصیفی منشآت، مکاتبات و نامه‌ها». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا. دی و بهمن. شمارۀ51و52. (از صفحه 55تا152).
  10. مردانی، فیروز. (1377). «ترسل و نامه نگاری در ادب فارسی». مجلۀ کیهان فرهنگی. آبان. شماره 147. (از صفحه 37تا43)
  11. مهدی زاده، مهدی. (1378). «تاریخچۀ منشآت در ادب فارسی». مجلۀ کیهان فرهنگی. مرداد. شمارۀ 154(از صفحه64تا67)
  12. میهنی، محمد بن عبد الخالق. (1922). دستور دبیری. به تصحیح عدنان صادق ارزی، انقره
  13. واحد، اسدالله. (1378). «ترسل و انشای فارسی از آغاز تا قرن ششم»، مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز. پاییز. شمارۀ (از صفحه121تا166).