متن‌شناسی دیوان بصیری خراسانی (معرفی شاعر ناشناختۀ قرن دهم و نسخه‌های خطی دیوان بصیری)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسندگان

1 زبان و ادبیات فارسی، زبان و ادبیات فارسی، شیراز، شیراز، ایران

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 زبان و ادبیات فارسی، علوم انسانی، تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

بصیری خراسانی، یکی از شاعران و نویسندگان قرن دهم هجری است. وی بیشتر دوران شاعری خود را در قلمرو عثمانی به سر برده و در همان‌جا نیز از دنیا رفته است. آنچه در مورد شرح احوال شاعر وجود دارد، محدود به اطلاعات اندکی است که از چند منبع به دست آمده است. بصیری، به دو زبان ترکی و فارسی شعر ‌می‌سروده و همچنین به زبان عربی نیز تسلط داشته است. دیوان ترکی وی در ترکیه به چاپ رسیده، اما نسخۀ خطی دیوان فارسی او، تا به حال تصحیح و چاپ نشده است. این دیوان دارای ۱۴۴۰ بیت است، که از دو نسخة خطی متعلق به کتابخانه‌های «عاشر أفندی» و «دانشگاه استانبول» ترکیه -که به خط خود مؤلف نگارش یافته‌- به دست آمده است. شاعر، بیشتر اشعار خود را به ترتیب در قالب‌های قصیده، غزل، ترجیع‌بند، قطعه و رباعی سروده است. بصیری به سبک شاعران قرن نهم هجری و مکتب وقوع گرایش داشته و شعرش روان و عاری از نکته‌سنجی‌ها و خیال‌پردازی‌های معاصران است. همچنین وی به انواع مضامین شعری توجه داشته و مدح و وصف طبیعت جایگاه مناسبی در اشعار او دارد. استفاده از اوزان و قوافی مختلف و اشاره به لغات و اصطلاحات مربوط به علوم گوناگون در دیوان او نمایان است. این مقاله به دنبال تصحیح دیوان بصیری به شیوة انتقادی با موضوع معرفی، تحلیل مضامین و سبک شعری این شاعر نوشته شده و با روش توصیفی-تحلیلی، بر مبنای جست‌وجوی کتابخانه‌ای، اطلاعات به دست آمده را دربارة این شاعر و ویژگی‌های شعری او طبقه بندی و تنظیم کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Textology of Khorasan's Basiri Poesy (Introduction of the Unknown Poet of the 10th Century and Manuscripts of Basiri Poesy)

نویسندگان [English]

  • Zahra Moradi 1
  • Najmeh Dorri 2
  • Hasan Zolfaghari 3
1 Persian Language and Literature, Persian Language and Literature, Shiraz, Shiraz, Iran
2 Tarbiat modares university
3 Humanities, Tarbiyat modares, Tehran, Iran
چکیده [English]

Basiri Khorasani was one of the poets and writers of the tenth centuryAH. He spent most of his poetic career in the Osmani's region and died there. What is available about the poet's biography is limited to a small amount of information which it is obtained from several sources. Basiri wrote poetry in both Turkish and Persian and was also fluent in Arabic. His Turkish Divan has been published in Turkey, but the manuscript of his Persian Divan has not been corrected or published until yet. This divan has 1440 verses, which have been obtained from two manuscripts belonging to the libraries of "Asher Effendi" and "Istanbul University" in Turkey, which were written in the author's own handwriting. The poet has composed most of his poetry in the forms of ode, lyric poem, refrain, verse and quatrain, respectively. Basiri has a tendency towards the style of the poets from the ninth century and the school of occurrence, and his poetry is fluent from the punctuation and fantasies of his contemporaries. He also pays attention to various poetic themes, praises and describes that nature has a good place in his poems. The use of different meters, rhymes and references to words and terms which is related to various sciences these concepts clearlt are evident in his books of poem. This article has been written following the correction of Basiri poesy in a critical way with the subject of introduction, analysis of themes and poetic style of this poet has done completely.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Basiri Khorasani
  • Asia Minor
  • 10th century poetry
  • text correction
  • handwrite manuscript
منابع
قرآن کریم.
امین، سید حسن. (۱۳۸۸). خودستایی و مفاخره در شعر پارسی. نشریۀ داخلی، (۶۴)، ۳۵-۳۶.
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن. (1355). الذریعة إلی تصانیف الشیعة. مطبع الغری.
بصیری بغدادی، محمد بن احمد. دیوان بصیری بغدادی (نسخه خطی). کتابخانۀ دانشگاه استانبول.
__________________   دیوان بصیری بغدادی (نسخه خطی). کتابخانۀ عاشر افندی.
پهلوان شریف، م. و عباسی، مریم. (1398). بررسی تطبیقی درمان یرقان در پزشکی سنتی ایران. ویژه­نامۀ میراث پزشکی ایران، (۲۲-۲۷). بوشهر: طب جنوب.
ترکمان، اسکندر بیگ. (۱۳۹۰). تاریخ عالم­آرای عباسی. تهران: نگاه.
ثروت، منصور. (۱۳۹۷). روش تصحیح انتقادی متن. تهران: علمی.
حقی اوزون چارشی­لی، اسماعیل. (13۶۹). تاریخ عثمانی (ترجمۀ ایرج نوبخت). تهران: مؤسسۀ کیهان.
خسروشاهی، جلال. (1383). دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
خیام پور، عبدالرسول. (13۹۳). فرهنگ سخنوران. تهران: طلایه.
دهخدا، علی­اکبر. (1377). لغت­نامه. تهران: دانشگاه تهران.
دئیرمان­چای، ویس. (1397). پارسی­سرایان آسیای صغیر (ترجمۀ اسدالله واحد). تبریز: دانشگاه تبریز.
ذوالفقاری، حسن و شیری، علی­اکبر. (۱۳۹۸). باورهای عامیانۀ مردم ایران. تهران: چشمه.
رازی، امین­احمد. (۱۳۸۹). تذکرۀ هفت اقلیم (تصحیح و تعلیقات و حواشی محمدرضا طاهری «حسرت»). تهران: سروش.
ریاحی، محمدامین. (۱۳۹۶). زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی. تهران: اطلاعات.
سامی، شمس­الدین. (1306). قاموس الاعلام. استانبول: مهران.
شمیسا، سیروس. (۱۳۹۴). سبک­شناسی شعر. تهران: میترا.
صفا، ذبیح الله. (۱۳۹۱). تاریخ ادبیات ایران. تهران: فردوس.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (۱۳۹۵). صد سال عشق مجازی: مکتب و طرز واسوخت در شعر فارسی قرن دهم. تهران: سخن.
کرمی، محمدحسین. (۱۳۸۹). عروض و قافیه در شعر فارسی. شیراز: دانشگاه شیراز.
مایل هروی، نجیب. (13۸۰). تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی. تهران: طبع و نشر.
___________. (1372). کتاب­آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.
مصفی، ابوالفضل. (1357). فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه­های کیهانی در شعر فارسی. تهران: موسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.
نصرآبادی، محمدطاهر. (۱۳۷۸). تذکرۀ نصرآبادی (مقدمه، تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی). تهران: اساطیر.
نوائی، میرنظام­الدین علیشیر. (1363). تذکرۀ مجالس النفائس (به سعی و اهتمام علی­اصغر حکمت). تهران: منوچهری.