معرفی و تحلیل نسخۀ حساب اثر میرمحمد قاسم اسیر ورامینی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی - تا 8 هزار کلمه

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه فرهنگیان

2 زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

آثار علمی، بخش مهمی از مجموعه تالیفات تاریخی ایران را تشکیل می دهند. علوم ریاضی و حساب از جمله علوم مورد توجه دانشمندان ایرانی بوده‌است. بررسی نسخ خطی ریاضی و حساب و هندسه از حیث شناساندن تاریخ علم، استفاده از محتویات آن‌ها برای پایه‌گذاری دانش‌های نوین و هم‌چنین اطلاع یافتن از ویژگی‌های ادبی و زبانی دوره‌ای که در آن تألیف شده‌اند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. براین اساس بررسی و تصحیح این‌گونه نسخ حتی اگر در ردۀ آثار درجۀ یک ادبی و علمی نباشند، می‌تواند در اولویت محققان و مصححان فعال در این حوزه قرار گیرد. رسالۀ حساب از تالیفات قرن نهم و دهم در حوزۀ ریاضیات و علم حساب و هندسه است. نویسندۀ این اثر، میرمحمد قاسم اسیر ورامینی (اصفهانی) است. این کتاب در شهر بغداد نوشته شده و کاتب اثر همان مؤلف اثر است. تاریخ کتابت آن مطابق اظهار مؤلف و کاتب آن به سال 900 ق باز می‌گردد. این اثر شامل یک مقدمه و یک خاتمه و هم‌چنین سه مقاله می‌باشد که هر کدام از این مقالات به فصل‌های گوناگونی تقسیم می‌شوند. در این پژوهش مهم-ترین ویژگی‌های رسالة حساب، همراه با معرفی نسخۀ خطی آن نگاشته می‌شود و در نهایت نسخه از دید محتوایی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Introduction and analysis of the account version of the work of Mir Mohammad Ghasem Asir Varamini

نویسندگان [English]

  • mojtaba soltanian 1
  • Seyyed Hamed Naghdi Beyki 2
1 Lecturer at Farhangian University
2 Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده [English]

Scientific works constitute an important part of the collection of historical writings of Iran. Mathematical and arithmetic sciences have been among the sciences of interest to Iranian scientists. Examining mathematical manuscripts and arithmetic and geometry in terms of identifying the history of science, using their contents to establish new knowledge, as well as finding out the literary and linguistic features of the period in which it was written. Are of particular importance. Therefore, reviewing and correcting such manuscripts, even if they are not in the category of literary and scientific works, can be a priority for researchers and proofreaders active in this field. The treatise on arithmetic is one of the ninth and tenth century writings in the field of mathematics, arithmetic and geometry. The author of this work is Mir Mohammad Ghasem Asir Varamini (Isfahani). This book was written in Baghdad and the author is the same author. The date of its writing, according to the author and its scribe, dates back to 900 AH. This work consists of an introduction and a conclusion, as well as three articles, each of which is divided into different chapters. In this research, the most important features of the thesis book are written along with the introduction of its manuscript and finally the version is examined from a content point of view.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Arithmetic
  • Mir Mohammad Qasem Asir Varamini
  • Manuscript
  • Arithmetic and Mathematics
  • Geometry
  1. منابع:

    1. اسیر ورامینی (اصفهانی)، میرمحمد قاسم، رساله در حساب، نسخه­ی خطی محفوظ در دانشگاه تهران به شماره­ی 4257، تهران، دانشگاه تهران، 900 ق.
    2. اوحدی بَلیانی، تقی الدین محمدبن محمد، عرفات العاشقین و عرصات العارفین، تصحیح ذبیح‌اللّه صاحبکاری، آمنه فخراحمد با نظارت علمی محمد قهرمان، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات میراث مکتوب، 1389.
    3. براون، ادوارد، تاریخ ادبیات ایران، ترجمه­ی رشید یاسمی، جلد چهارم، چاپ دوم، انتشارات بنیاد کتاب، 1364.
    4. حافظ، شمس­الدین محمد، دیوان حافظ، بر اساس نسخه­ی تصحیح شده­ی غنی-قزوینی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات ققنوس، 1399.
    5. خسروی، ابوذر؛ پورمحی­آبادی، محمدمهدی، "تعیین مقدار جریب در دورۀ تیموری برپایۀ نسخۀ خطی مختصر در قواعد علم حساب و مساحت"، پژوهش‌های علوم تاریخی، دوره 11، شماره 1، شماره پیاپی 19، صص 59-72، تهران، دانشگاه تهران، شهریور 1398.
    6. خیام­پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات طلایه، 1368.
    7. درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخه­ های خطی ایران (فنخا)، جلد 12، چاپ اول، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1391.2
    8. سعدی، مصلح بن عبداله، کلیات سعدی، از روی نسخه­ی تصحیح شده­ی محمدعلی فروغی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات بدرقه جاویدان، 1398.
    9. شهریاری، پرویز، سرگذشت ریاضیات، چاپ سوم، تهران، نشر مهاجر، 1380.
    10. صبا، محمدمظفر حسین، تذکره روز روشن، به تصحیح و تحشیه محمدحسین رکن­زاده آدمیت، تهران، انتشارات کتابخانه رازی، 1343.
    11. صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات در ایران، جلد پنجم، بخش اول، چاپ پنجم، تهران، انتشارات فردوس، 1369.
    12. گلچین معانی، احمد، کاروان هند، جلد اول، چاپ اول، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1369.
    13. مولوی، جلال­الدین محمد بلخی، کلیات شمس تبریزی، مطابق با نسخه­ی تصحیح شده­ی بدیع­الزمان فروزانفر، چاپ دوم، تهران، انتشارات پیام مهر عدالت، 1399.
    14. نصیری، محمود، جبر و حساب، چاپ ششم، تهران، انتشارات مبتکران، 1372.
    15. نوشاهی، سیدعارف، فهرست نسخه­های خطی فارسی موزه ملی پاکستان کراچی، اسلام آباد، انتشارات مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1362.
    16. وثوقی، محمدباقر؛ سلیمانی، محمدحسین، "پارچه‌های دوره مغول بر اساس نسخه خطی «المرشد فی الحساب» "، پژوهش‌های علوم تاریخی، دوره 5، شماره 1، صص 175-190، تهران، دانشگاه تهران، بهار و تابستان 1392.