پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

بررسی دو نسخۀ خطی دیوان سید شریف حروفی و متن‌شناسی اشعار او

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
10.22034/crtc.2025.535819.1199
چکیده
سید شریف حروفی (سده‌های هشتم و نهم هجری) از شاعران و عارفان برجستۀ حروفیه است که با وجود بر جای گذاشتن آثار متعدد، در منابع اصلی تاریخ ادبیات فارسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با اتکا بر مطالعات کتابخانه‌ای، به‌ بررسی دو نسخۀ خطی دیوان او پرداخته است. نسخۀ نخست (به شمارۀ FY152 کتابخانۀ دانشگاه استانبول) که کامل و منقح است و تاریخ کتابت آن 1124 قمری است، نسخه‌ای معتبر به شمار می‌رود. این نسخه حاوی ۱۵۶ غزل، ۲۸ قصیده، ۱۹ رباعی، ۲ ترجیع‌بند، ۱ ترکیب‌بند، ۱ مسمط و ۱ قطعه است که از حیث حجم و تنوع قالب‌های شعری، منبعی مهم برای پژوهش در اشعار این شاعر محسوب می‌شود. نسخۀ دوم (به شمارۀFY130 کتابخانۀ دانشگاه استانبول) که افتادگی آغازین دارد و فاقد تاریخ است، از نظر محتوایی تفاوت‌های قابل توجهی با نسخۀ اول نشان می‌دهد. این نسخه تنها 2 قصیدۀ مشترک با نسخۀ کامل دارد و فاقد رباعیات و ترکیب‌بند است، اما در عوض شامل ۹۹ غزل و 4 قطعۀ اضافی است که در نسخۀ اول وجود ندارند. این تفاوت‌های کمّی و کیفی، نسخۀ دوم را به منبعی مهم برای مطالعات تطبیقی و بررسی تحول شعر سید شریف تبدیل کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

"A Study of Two Manuscript Versions of the Divan of Sayyed Sharif Horufi and the Textual Analysis of His Poems"

نویسندگان English

maryam saeedian
mohammad taghi jahani
rahman zabihi
Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Ilam University, Ilam, Iran
چکیده English

Seyyed Sharif Horufi (8th-9th centuries AH) was a prominent poet and mystic of the Horufi order. Despite leaving behind a considerable body of work, he has received scant attention in primary sources of Persian literary history. This research, employing a descriptive - analytical method and based on library studies, examines two manuscripts of his Divan (collected poems). The first manuscript (No . FY152 , Istanbul University Library), which is complete and meticulously corrected with a transcription date of 1124 AH, is considered an authoritative source. It contains 156 ghazals, 28 qasidas, 19 quatrains, 2 tarji'-bands, 1 tarkib-band, 1 musammat, and 1 pieces . Given its volume and diversity of poetic forms, it constitutes a significant resource for researching this poet's work. The second manuscript (No . FY130 , Istanbul University Library), which has lost its initial pages and lacks a date, shows substantial content differences compared to the first. It shares only two qasidas with the complete version and lacks quatrains and tarkib-bands. However, it contains 99 additional ghazals and 4 extra pieces not present in the first manuscript. These quantitative and qualitative differences make the second manuscript an important source for comparative studies and investigating the evolution of Seyyed Sharif's poetry.

کلیدواژه‌ها English

Horufiyya
Mir Sayyed Sharif Horufi
Divan of Poetry
Manuscript
Istanbul University Library
  1. ·        آژند، یعقوب. (1369). حروفیه در تاریخ، تهران، نشر نی، چاپ اول.
  2. ·        امیررستم، سلطان‌الدین. (بی‌تا). مجمع‌الشعراء، دستنویس شمارۀ 10-11616IR، کتابخانۀ مجلس. [نسخۀ خطی].
  3. ·        الشیبی، کامل مصطفی (1387). تشیع و تصوف تا آغاز سدۀ دوازدهم، ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم. 
  4. ·        بهار، محمدتقی. (1393). سبک‌شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، تهران، انتشارات زوار، چاپ پنجم.
  5. ·        خیاوی، روشن. (1379). حروفیه، تحقیق در تاریخ و آراء و عقاید، تهران، نشر آتیه.
  6. ·        دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه، چاپ دوم از دورة جدید، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  7. ·        رازی، شمس قیس (1387). المعجم فی معائیر اشعار العجم، تصحیح محمد قزوینی و محمد تقی مدرس رضوی، تهران، انتشارات زوار.
  8. ·        ریتر، هلموت. (1341). آغاز فرقۀ حروفیه، «فرهنگ ایران زمین»، مترجم: حشمت موید، شمارۀ 10، صص 393-319.
  9. ·        شمیسا، سیروس. (1381). نگاهی تازه به بدیع، تهران، انتشارات فردوس، چاپ سیزدهم.
  10. ·        شمیسا، سیروس .(1382). سبک‌شناسی شعر، تهران، انتشارات فردوس، چاپ نهم.  
  11. ·        گولپینارلی، عبدالباقی. (1374). فهرست متون حروفیه، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.
  12. ·        عبدالرحمن بن شرف. (910 ه.ق). جنگ اشعار، دستنویس شمارۀ 13637، کاتب عبدالرحمن‌بن شرف، کتابخانۀ مجلس. [نسخۀ خطی].
  13. ·        حروفی، سید شریف. (1396). پنج رسالۀ حروفیه/ تالیف سید شریف، تصحیح و مقدمه ولی قیطرانی، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، چاپ اول.
  14. ·        حروفی، سید شریف. (1124). دیوان اشعار سید شریف، دست‌نویس شمارۀ FY152، کتابخانۀ دانشگاه استانبول. [نسخۀ خطی].
  15. ·        حروفی، سید شریف. (بی‌تا). دیوان اشعار سید شریف، دست‌نویس شمارۀ FY130، بی‌کا، کتابخانة دانشگاه استانبول. [نسخۀ خطی].
  16. ·        حروفی، سید شریف. (بی‌تا). شرح قصیدۀ شریف، دستنویس شمارۀ 50، کتابخانۀ دانشگاه استانبول. [نسخۀ خطی]
  17. ·        حسینی جواران، سیدسجاد و محسن پورمختار و مختار کمیلی. (1390). تصحیح نسخۀ خطی رسالۀ بیان الواقع، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان. [پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد]
  18. ·        مایل‌هروی، نجیب. (1402). نقد و تصحیح متون، مراحل نسخه‌شناسی و شیوه‌های تصحیح نسخه‌های خطی فارسی، هرات، نشر بنیاد فرهنگی مایل هروی.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 05 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 02 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 16 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 08 شهریور 1405