پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نقش‌آفرینی گویش خراسانی‌ در تحقیق و تصحیح شاهنامه مورد مطالعه: ضبط صحیح «گاو پُرمایه/ بَرمایه »

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار. دانشگاه پیام نور. تهران. ایران
چکیده
در تصحیح متن شاهنامه فردوسی، قرائت و ضبط «پُرمایه » در «گاو پُرمایه / بَرمایه » - که فریدون را دایگی کرده و او را به شیر خود پرورانده‌است- برپایه گویش خراسانی، معنایی کهن و رایج دارد. فردوسی، سخنوری خراسانی است و در خوانش شاهنامه به این نکته باید پیوسته توجه داشت. شاهنامه پژوهان، این واژه را «بَرمایه » خوانده و برپایه این انتخاب، معنای اوستایی و پهلوی بَرمایه را مورد بررسی قرار داده‌اند. استفاده از واژه‌ها و ویژگی‌های کهن حفظ شده در زبان‌ها و گویش‌های محلی، یکی از راه‌های معتبر برای فهم دشوار‌ی‌های زبانی شاهنامه و دیگر متون کهن فارسی است . شارحان شاهنامه و فرهنگ‌های عمومی و تخصصی مربوط به آن، به معنایی که بر اساس گونه گویشی خراسان، بدست می‌آید اشاره نکرده‌اند. از بین شاهنامه‌شناسان معاصر، استاد جلال متینی بدرستی، ضبط «پُرمایه » را برگزیده امّا به معنای مطرح در این نوشتار، اشاره نکرده‌اند. ضمن فضلِ تقدّمِ استاد متینی مبنی بر طرح روایت «گاو پُرمایه»، در این مقاله بر اساس اصلِ «جابجایی اساطیر» و اصلِ « اصالتِ سخن» فردوسی و دلایل نسخه شناسی، ضبط «پُرمایه »، ارجح و براساس گونه گویشی خراسان (رضوی و جنوبی)، « پُرمایه» را در «گاوِ پُرمایه » به معنی گاوی که دارای پستان بزرگ و مجازاً پرشیر است، شناخته ایم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of the Khorasani Dialect in the Research and Correction of the Shahnameh Case Study: Correct Recording of “Gaav Purmayeh/Barmayeh”

نویسنده English

Morteza Omrani
Associate Professor. Payam Noor University. Tehran. Iran.
چکیده English

In this article, we have tried to re-read the reading and spelling of “purmaye” in “purmaye /barmaye cow” - who motherhood Fereydun and raised him with her milk - and, according to the narration of “ purmaye cow myth” based on the Khorasan dialect, propose an ancient but common meaning. Most Shahnameh scholars have read this word with the spelling “barmaye” and have examined its Avestan and Pahlavi meanings based on this reading.
On the other hand, none of the commentators of the Shahnameh, nor even the general and specialized dictionaries of the Shahnameh, have referred to the meaning that we have given based on the dialectal variant. Among contemporary Shahnameh scholars, Professor Jalal Matini an Iranian scholar, literary critic has correctly chosen the transcription of “Purmaye “, but has not mentioned the meaning in question. In addition to the merit of Professor Matini's contribution, based on the plot of the “ Purmaye cow” narrative, in this article, according to the principle of “displacement of myths” and the principle of “originality of speech” by Ferdowsi and the evidence of manuscripts, we have chosen the recording of “Purmaye “ and, based on the dialectal variety of Khorasan (Razavi and Southern), we have proposed and examined “Purmaye” in
“ Purmaye cow myth” meaning (a cow with a large udder (figuratively full of milk).

کلیدواژه‌ها English

Shahnameh
Purmaye
Barmaye cow
Fereydun
Khorasan dialects

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest  

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

·        افشار،ایرج (1390) کتابشناسی فردوسی وشاهنامه، چاپ چهارم، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب .
·        اکبری مفاخر، آرش (1388)«کردارشناسی اهریمن در پادشاهی جمشید»،جستارهای ادبی، شماره 164، سال چهل ودوم، بهار صص83- 113.
·        ........................... (1395) «شاه گاو سوار » پژوهشنامه ادب حماسی،دوره 12، شماره 21،تابستان وپاییز،صص13- 42 .
·        امید سالار، محمود (1384) «علامه قزوینی وفن تصحیح متن » نامه بهارستان، سال ششم، شماره اول –دوم ، زمستان،دفتر 11-12، صص: 189- 206.
·        .................(1386)« سی ودو مقاله در نقد وتصحیح متون ادبی » چاپ اول، تهران، بنیاد موقوفات ایرج افشار .
·        آیدنلو، سجاد ( 1390) دفتر خسروان، چاپ اول، تهران، انتشارات سخن .
·        .................. (1391) « طومار نقالی شاهنامه » چاپ اول،  تهران، انتشارات  به نگار .
·        .........................( 1394)« کرز(karz) واژه ای از گویش خراسانی در شاهنامه»، پژوهشنامه ادب حماسی، سال یازدهم، شماره بیستم، پاییز و زمستان، صص : 11- 24.
·        چرمگی عمرانی، مرتضی (1389) « بازخوانی مصراعی از شاهنامه  (هَم یا هُم؟ ) »،جستار های ادبی، سال چهل وسوم، شماره اول،، پیاپی 168، بهار، صص : 135- 146.
·        خالقی مطلق، جلال ( 1365) «َبرمایه یا پُرمایه »، مجله ایران نامه، سال پنجم، شماره دوم، زمستان،صص 376-377.
·        .............................. ( 1389) یادداشت های شاهنامه، چاپ اول، جلد نهم، بخش یکم، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی .
·        ..........................( 1394) واژه نامه شاهنامه، به کوشش فاطمه مهری و گلاله هنری، چاپ دوم، جلد پنجم، تهران، سخن.
·        راشد محصل، محمد تقی ( 1369) « واژه ای کهن وگویشی در البلغه »، فصلنامه فرهنگ،پیاپی شش، صص : 123-135.
·        ........................(1377) « تجلی گویش‌های فارسی در تفسیر های قران مجید » در یاد نامه استاد احمد احمدی بیرجندی، مرکز خراسان شناسی، صص : 151- 157.
·        رجائی بخارائی، احمد علی (1347) « نقش آداب  ورسوم عامه در حل مشکلات ادبی : اسکدار/ دلو آسیا»، مجله دانشکده ادبیات مشهد،سال چهارم، بهار وتابستان، صص : 103- 114.
·        رستگار فسائی، منصور ( 1354) « فریدون در شاهنامه »، مجله خرد وکوشش، شماره 17، تابستان،  صص 37-52 .
·        رواقی، علی (1390) « فرهنگ شاهنامه » ، دو جلد، چاپ اول، تهران، فرهنگستان هنر.
·        زالمان، کارل .گ ( 1382) لغت شاهنامه، ترجمه توفیق سبحانی،چاپ اول، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی .
·        زمردیان، رضا (1382) «نقش گویش‌ها در کمک به ازمیان بردن برخی از ابهامات واژگانی متون کهن فارسی دری »، مجله دانشکده ادبیات وعلوم انسانی مشهد،دوره 36،شماره 1، پیاپی 140،صص : 39- 62.
·        سرکاراتی، بهمن (1385) سایه های شکار شده ( گزیده مقالات فارسی ) « جابجایی اساطیر در شاهنامه » چاپ دوم،تهران، انتشارات طهوری.    
·        شمیسا، سیروس (1401) اساطیر واساطیر واره‌ها، چاپ اول، تهران، انتشارات هرمس .
·        صادقی، محسن (1399) در آمدی برگویش ارُدَکولی، چاپ اول، مشهد، نشر دستور.
·        ..............(1400)« بازتاب یک شاخصه گویشی در مصراعی از شاهنامه فردوسی »،نشریه علمی جستارهای نوین ادبی،شماره 212، بهار، سال پنجاه وچهارم، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، صص : 85 – 95
·        ............(1393) « مری، واژه‌ای ناشناخته در شاهنامه »، فرهنگ نویسی،شماره 5 و6، اردیبهشت، صص: 124- 129.
·        صدیقیان، مهین دخت (1386)فرهنگ اساطیری- حماسی ایران،جلد اول، چاپ دوم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران .
·        صفا، ذبیح الله ( 1379) حماسه سرایی در ایران، چاپ ششم،تهران،امیر‌کبیر .
·        فردوسی، ابوالقاسم ( 1380) شاهنامه (چاپ بمبئی 1276ق) به تصحیح وتوضیح  استاد ملک الشعرای بهار، به کوشش علی میر انصاری،  چاپ اول، انتشارات اشتاد، تهران .
·        ......................... ( 1386) شاهنامه، به تصحیح جلال خالقی مطلق، جلد اول،چاپ اول، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی .
·        ..........................(1393) شاهنامه،پیرایش  جلال خالقی مطلق ،جلد اول ، چاپ اول ،تهران ،سخن.
·        .........................  (1389) شاهنامه فردوسی ( نسخه برگردان از روی نسخه کتابت اواخر سده هفتم یا اوایل سده هشتم، وابسته به کتابخانه سن ژوزف بیروت)، به کوشش ایرج افشار، محمود امید سالار، نادر مطلبی کاشانی با مقدمه از جلال خالقی مطلق، تهران، انتشارات طهوری .
·        .......................... ( 1384) شاهنامه فردوسی، (چاپ عکسی از روی نسخه خطی کتابخانه بریتانیا مشهور به شاهنامه لندن )،نسخه برگردانان : ایرج افشار، محمود امید سالار، تهران، چاپخانه خوشه .
·        .......................... (1369) شاهنامه فردوسی (چاپ عکسی از روی نسخه کتابخانه ملی فلورانس مورخ 614ق )  بامقدمه علی رواقی،تهران، انتشارات دانشگاه تهران .
·        کزازی، میر جلال الدین (1392) نامه باستان ( ویرایش وگزارش شاهنامه فردوسی ) جلد اول، چاپ هشتم، تهران،انتشارات سمت .
·        کیا،صادق (1390) واژه نامه شصت وهفت گویش ایرانی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی .
·        گردیزی، ابوسعید عبدالحی (1347)زین‌الاخبار، به تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران .
·        متینی، جلال (1369) « فریدون وسرزمین آفتاب »، مجله ایران شناسی، سال دوم، شماره 1،158- 177.
·        ....................(1364) «روایات مختلف درباره دوران کودکی و جوانی فریدون»، مجله ایران نامه، سال چهارم، شماره اول، پاییز، صص : 87 -132
·        ...................(1347) « گزدم،کزدم ؟ » مجله دانشکده ادبیات دانشگاه مشهد، سال چهارم، بهار وتابستان، صص : 1- 13.
·        مجمل التواریخ والقصص ( 1379) (نسخه عکسی مورخ 751کتابخانه دولتی برلین )، نسخه برگردانان ایرج افشار و محمود امید سالار، تهران، چاپخانه خوشه .
·        مختاریان، بهار (1387) « گاو برمایه،گرز گاو‌سر و ماه پیشانی » نامه فرهنگستان،دوره دهم،ش 2،شماره مسلسل 38،صص 125-135.
·        مزدا پور، کتایون ( 1376) « ضحاک وفریدون »سخنواره ( پنحاه وپنج گفتار پژوهشی )، به کوشش ایرج افشار و هانس روبرت رویمر، چاپ اول تهران، انتشارات توس . صص633- 645 .
·        منشی زاده، داود ( 1365) « نکاتی چند درباره مقاله فریدون »، مجله ایران نامه، سال پنجم، شماره دوم، زمستان،  صص 377- .379
دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9
فروردین 1405
صفحه 248-279

  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 22 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405