پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

تحلیل یادداشت‌های وقف قرآن‌های خطی دوره صفویه درکتابخانه آستان قدس رضوی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد نسخه شناسی
چکیده
موضوع: با توجه به گسترش فرهنگ وقف در دوره صفویه و بالابودن تعداد قرآن‎های وقفی این دوره به بارگاه منور رضوی، طی انجام این تحقیق به بررسی و پژوهش وقف‌نامه‌‌های این قرآنها از جنبه‌های مختلف پرداخته می شود.
اهداف: بررسی و تحلیل ساختار و محتوای ادبی و فقهی، میزان فصاحت و بلاغت یادداشت‌های وقف در قرآن‌های خطی دوره صفویه در کتابخانه آستان قدس است.
روش تحقیق: در پژوهش حاضر از روش پیمایشی با رویکرد توصیفی- تحلیلی استفاده شده و یادداشت وقف در ۶۶ نسخه خطی قرآن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.
یافته های تحقیق: بیشترین فراوانی در بکاربردن دیباچه با 73% و کمترین آن با 41% در بکاربردن جملات بعدیه است. تقریباً اکثر کاتبان وقفنامه ها در دورۀ صفویه مقید بودند که از عبارت دیباچه در ابتدای یادداشت استفاده کنند.
حدود نیمی از یادداشت‌های وقف، دارای خطبه آغازین (حمدیه و تصلیه) است. به کار بردن این عبارت در ابتدای یادداشت وقف از آیین اسلام و مذهب تشیع رایج در دوران صفوی و احترام و علاقه به ائمه اثنی عشری نشأت میگرفته است.
نثر ادبی و روان با 62% بیشترین فراوانی و نثر تحریری با 9% کمترین فراوانی را داشته‌اند. بیشترین فراوانی. اکثر یادداشت‌ها دیوانی است و توسط دانشمندان، منشیان و کاتبان دربار نوشته شده و از فصاحت و بلاغت بسیار برخوردار است. در بیش از نیمی از یادداشت‌های وقف قرآن هدف وقف ذکر شده و اکثرا با عبارت « بجهت روضه مبارکه امام رضا (ع) » بر مکان وقف تاکید شده است
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of of the dedication notes of manuscript Qurans of the Safavid period in the library of Astan Quds Razavi

نویسندگان English

Habibollah Azimi 1
Hamideh Hanaforush 2
1 Advisor to the Head of NLAI
2 Master's degree in Codicology from Ferdowsi University
چکیده English

Subject: Considering the expansion of the culture of endowment in the Safavid period and the high number of endowment Qurans of this period to the court of Munor Razavi, during this research, the endowment letters of these Qurans were investigated from various aspects. will be
Objectives: To investigate and analyze the literary and jurisprudential structure and content, the level of eloquence and eloquence of the dedication notes in the manuscript Qurans of the Safavid period in the Astan Quds library.
Research method: A descriptive-analytical survey method was used and the endowment notes in 66 manuscripts of the Quran were examined and analyzed.
Findings: The highest frequency in using preface with 73% and the lowest frequency with 41% in using subsequent sentences.
About half of the endowment notes have an opening sermon (Hamdiyyah and prayer), The use of this phrase at the beginning of the endowment note originates from the religion of Islam and the popular Shiite religion during the Safavid era and the respect and interest for the Twelver Imams.
One of the most common parts of the waqf name is the curse, in most cases the waqf uses the verse of waqf, and it is reminded that changing the waqf name and the endowment is a sin.
97% Literary and smooth prose have the highest frequency with 62% and written prose withhave the lowest frequency.
In more than half of the endowment notes of the Quran the purpose of the endowment are mentioned.

کلیدواژه‌ها English

Waqf notes
Waqf names
literary and jurisprudential structure of Qurans
manuscripts of Qurans
Astan Quds Razavi library
·         آذرپی، سعید (1390). مروری بر اصطلاحات وقف، انتشارات اسوه.
·         احمدی، نزهت (1387). تشیع و وقف در عصر صفوی. مجلۀ علمی – پژوهشی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 2(40)، 72-73
·         احمدی، نزهت (1380). نهاد وقف، دگرگونی­ها و کارکردهای فرهنگی- مذهبی آن در عصر صفوی، دانشگاه الزهرا، رسالۀ دکتری
·         افروند، قدیر(1380) . وقف­نامه­های قرآنی. وقف میراث جاویدان ، بهار و تابستان 1380،  شمارۀ 33 و 34، ص  5 -32
·         انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
·         ایران پور، صدیقه ؛ ایرج جلالی؛ علی رحیمی صادقی (1401). وقف و اعتلای تمدن اسلامی در عصر صفوی با نگاهی به ابعاد آموزشی، فرهنگی و پزشکی». مجلۀ تاریخ پزشکی، دورۀ چهاردهم، ش 47،  ص 1- 16
·         جناتی، محمدابراهیم (1373). وقف از دیدگاه مبانی اسلامی. فصلنامۀ وقف میراث جاویدان، 5. 48-51.
·         حافظ نیا، محمدرضا (1382). مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.
·         حجازیان، محسن (1375). فرهنگ وقف در اسلام. مجلۀ مشکوة،50. 112- 131
·         رحیمی فر، مهناز ؛ عبدالقهار سعیداف (1392). «موقعیت اجتماعی واقفان در عصر صفوی به استناد وقف‌نامه‌ها». فصلنامۀ علمی پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شمارۀ 12، ص 43-63
·         سجادی خوراسگانی، محمدباقر (۱۳۷۵).  وقف کتاب در دورۀ صفوی: وقف‌نامۀ کتابخانۀ مدرسۀ چهارباغ اصفهان». دو ماهنامۀ نقد کتاب، کتابشناسی و اطلاع رسانی در حوزۀ فرهنگ اسلامی. دورۀ 7 ، شمارۀ 38، خرداد و تیر 1375، ص 15- 18
·         شورمیج، محمد (1395). نقش حکومت صفوی در فراز و فرود نهاد وقف. وقف میراث جاویدان، شمارۀ 93، ص 37 -64
·         صادقی، زهرا (1392). تاریخ ایران در عهد صفویه. تهران: پارسه.
·         عبیدالکبیسی، محمد (1364). احکام وقف در شریعت اسلام. مازندران: اداره کل حج و اوقاف و امور خیریه.
·         فاضل هاشمی، سید محمدرضا (1381). بررسی مقررات و آئین­نامه­های وقف منابع کتابخانه­ای و نقش آنها در توسعه یا محدودیت خدمات. فصلنامۀ کتابداری و اطلاع رسانی، 5 (1). 49-55
·         محمدی خوانساری،جلیل (1392). دانشنامۀ فرهنگ لغات و اصطلاحات وقف، انتشارات اسوه.
·         مؤذن علوی (1377). وقف و نقش آن در عدالت اجتماعی و تعدیل اقتصادی. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد
·         میرحسینی (1383). جایگاه وقف در شریعت اسلام.  پایان­نامۀکارشناسی ارشد
·         میرمحمدی، حمیدرضا (1386). نگاهی به وقف­نامه­های قرآنی مساجد خوانسار. مجلۀ وقف میراث جاویدان،  تابستان 1386 ، شمارۀ 58 ، صفحۀ 32 تا 36
·         نوایی، عبدالحسین؛ نزهت احمدی (1381). ساختار نهاد وقف در عصر صفوی. فصلنامۀ علمی پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س). 12(42). 21-42
·         محمدی، جلیل (1383). سیر مالکیت در ایران و چگونگی ثبت اسناد و املاک، ناشر جلیل محمدی.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 اسفند 1404

  • تاریخ دریافت 12 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 02 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 21 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 08 اسفند 1404