پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرفی و تحلیل اجمالی "نسخۀ خطی اعتصام المرید فی توضیح معضلات کلام‌الله المجید" نوشتۀ زین‌العابدین بن محمدعلی سبزواری اصفهانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات عرب دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده:علوم انسانی، دانشگاه: آزاد اسلامی، واحد تاکستان، قزوین، ایران
3 گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، استان تهران، کشور ایران
چکیده
نسخۀ خطی موسوم به «اعتصام المرید فی توضیح معضلات کلام‌الله المجید» به قلم زین‌العابدین بن محمدعلی سبزواری اصفهانی در ذیقعده سال ۱۲۷۶ هجری قمری نگاشته شده است که به شرح و توضیح واژگان دشوار قرآن اختصاص دارد و تنها نسخۀ موجود از آن، در کتابخانۀ آیت‌الله گلپایگانی قم با شماره ۱۰۲-۱/ ۱۰۲ نگهداری می‌شود. زین‌العابدین سبزواری از نوادگان محقق سبزواری (۱۰۱۷-۱۰۹۰ ق) و از ادبای شیعه در سدۀ سیزدهم است که حدود دو هزار واژه از قرآن مجید را گردآوری و در این کتاب به زبان عربی شرح داده است. واژگان مورد تحقیق بر اساس نظام الفبایی و با نخستین حرف و حرکات اول کلمه (فتحه - ضمه - کسره) تنظیم و پس از مقدمه، متن نسخه به 28 باب تقسیم شده که هر باب شامل سه فصل است. این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی، باهدف معرفی نسخۀ مذکور و نگارندۀ آن، به تحلیل اجمالی محتوای کتاب می‌پردازد تا ضمن تسهیل مطالعۀ این اثر برای علاقه‌مندان و پژوهشگران حوزۀ ادبیات و علوم قرآنی، زمینه‌ساز جستارهای آینده شود. باتوجه‌به اینکه قوی‌ترین نقل‌ها در شرح واژگان قرآن مجید، بیان اهل‌بیت علیهم‌السلام است، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مؤلف با رویکرد عرفان و کلام شیعی و تکیه بر منابع معتبر و آثار روایی، تلاش کرده خلأ موجود در معاجم زمان خود را پر کند که این کار به‌نوعی بیانگر وجه تمایز و برتری این اثر نسبت به سایر تحقیقات مشابه است. همچنین؛ استناد نویسنده به مثال‌ها و شواهد قرآنی، حدیث، شعر و امثال، اثر کم‌نظیر و ارزنده‌ای را پدید آورده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introduction and brief analysis of "The Manuscript of Etisam Al-Murid in Explaining the Problems of the Word of Allah Al-Majid" by Zainul Abdin bin Mohammad Ali Sabzevari Isfahani

نویسندگان English

morad solgi 1
Hosein Ghadami 2
Seyed Babak farzaneh 3
1 Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty: Humanities, University: Islamic Azad, Takistan Branch, Qazvin, Iran
3 Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Tehran Science and Research Unit, Tehran Province, Iran
چکیده English

The manuscript of "Etsam al-Murid in explaining the problems of Kalam Allah Al-Majid" was written by Zain al-Abdin bin Mohammad Ali Sabzevari Isfahani in Dhu Qadah of 1276 AH. Zainul Abdin Sabzevari is a descendant of Mohaghegh Sabzevari (1017-1090 AH) and a Shia writer in the 13th century, who has explained about two thousand words of the Holy Qur'an in this book in Arabic. The researched words are arranged according to the alphabetical system and arranged with the first letter of the root, and after the introduction, the text of the edition is divided into 28 chapters. This research, using a descriptive-analytical method, with the aim of introducing the mentioned version and its author, deals with a brief analysis of the content of the book in order to facilitate the study of this work for those who are interested in literature and lay the groundwork for future studies. Considering that the strongest quotations in the explanation of the words of the Holy Qur'an are the statements of Shia imams, the findings of the research show that the author, relying on authentic sources and Shia narrative works, tried to fill the gap in the dictionaries of his time, which in a way expresses the distinction. And the superiority of this work compared to other researches in this field. Also, reference to Quranic examples and evidences, hadith, poetry and proverbs has created a rare and valuable work.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qur'an
difficult words
manuscripts
Zain al-Abdin Isfahani
Etisam al-Murid

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • قرآن کریم‏‫

    • افشار، ایرج. (1353ش). «درباره نسخه‌های خطی»، نشریه دفتر هفتم. تهران: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
    • ‏‫الشرقاوی، أحمد. (1993م). معجم المعاجم (ج 1). بیروت: دارالغرب الاسلامی.
    • ‏‫جزی، عبدالکریم. (۱۳4۸ش). رجال اصفهان یا تذکره القبور . اصفهان: ثقفی.
    • ‏‫جعفری، فرزاد. (۱۳۹۴ش). فرهنگ واژگان دشوار و نوادر قرآن کریم بر پایه ترجمه‌های کهن. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • ‏‫حافظیان، ابوالفضل. (۱۳۸۸ش). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه عمومی آیت الله العظمی گلپایگانی قم (ج 9). تهران: مجلس شورای اسلامی.
    • ‏‫حسینی اشکوری، احمد. (2018م). تراجم الرجال (ج 1). کربلا: العتبه العباسیه المقدسه.
    • ‏‫دیاری، محمدتقی. (۱۳۸۷ش). درآمدی بر تاریخ علوم قرآنی (ج 1). قم: دانشگاه قم.
    • ‏‫روضاتی، محمدعلی. (۱۳۸۹ش). فهرست کتب خطی اصفهان دو هزار نسخه عربی و فارسی (ج 1). اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه.
    • السجستانی، محمدبن عزیر. (1995م). غریب القرآن المسمی بنزهه القلوب (ج1). سوریا: دار قتیبه.
    • السیوطی، جلال الدین. (1996م). الإتقان فی علوم القرآن (ج 1). لبنان: دارالفکر.
    • ‏‫صدرایی خویی، علی. (۱۳۸۲ش). فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه (ج 10). قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
    • ‏‫عاملی جبعی، زین العابدین. (۱۳۷۱ش). ترجمه منیة المرید (ج 1). تهران: المکتبه العلمیه الاسلامیه.
    • ‏‫عبدالله پور، عباس. (۲۰۰۶م). «دانش واژگان دشوار فهم غریب القرآن»، پژوهش‌های قرآنی. تهران: ویژه نامه قرآن و مسائل جامعه معاصر.
    • ‏‫فرزانه، سیدبابک. (۱۳۹۹ش). مفردات: درآمدی بر واژه‌شناسی قرآن کریم. تهران: سازمان مطالعه و تدویت کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها(سمت).
    • قمی، أبی الحسن علی بن ابراهیم.(1404ق). تفسیر القمی (ج1). قم: مؤسسة دارالکتاب للطباعة والنشر.
    • ‏‫منتصب مجابی، حسین. (۱۳۸۱ش). «متون طب شیعه در تاریخ پزشکی». تهران: مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات.
    • ‏‫مهدوی، سید مصلح الدین. (۱۳۷۱ش). خاندان شیخ الاسلام اصفهان، در طول چهار صد سال (ج 1). اصفهان: گل بهار.
    • ‏‫مهدوی، مصلح الدین. (۱۳۴۸ش). تذکرة القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان (ج 1). اصفهان: ثقفی.
    • ‏‫مهدوی، مصلح الدین. (۱۳۸۲ش). مزارات اصفهان از قرن سوم هجری تا زمان حاضر (ج1). اصفهان: دانشگاه اصفهان.
    • ‏‫مهدوی، مصلح الدین. (۱۳۸۶ش). اعلام اصفهان (ج 3). اصفهان: سازمان فرهنگی هنری شهرداری اصفهان.
    • ‏‫همایی، غلامعلی. (۱۳۸۶ش). درسنامه مفردات قرآن مجید (ج 1). قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 شهریور 1404

  • تاریخ دریافت 07 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1403
  • تاریخ انتشار 18 شهریور 1404