پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نسخه‌ای منحصر به‌فرد از اشعار محمد قطب‌شاه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
چکیده
چکیده
این مقاله به معرفی و بررسی نسخة خطی گزیده‌‌ای از اشعار فارسی محمد قطب شاه(حک: 1035- 1020ق) متعلق به اوایل قرن 11‌ق که در 19 برگ( 38 صفحه)کتابت شده، اختصاص یافته است. تنها نسخة موجود از این اثر که تاکنون تصحیح نشده است با عنوان«دیوان ظل‌الله»در کتابخانة‌ مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود. این پژوهش افزون بر معرفی و بررسی این نسخه؛ به شخصیت ادبی خالق آن پرداخته و با تصحیح انتقادی نمونه‌هایی از اشعار او به پایان می‌رسد.
روش تحقیق در این مقاله توصیفی- تحلیلی با استناد به نسخة خطی و منابع کتابخانه‌‌ای است و دستاورد پژوهش حاکی از آن است که اطلاق نام« دیوان ظل‌الله» بر این دست‌نوشته صحیح نیست و در واقع باید آنرا گزیده‌ای دانست از اشعار محمد قطب شاه. با توجه به کیفیت فیزیکی نسخه و دست‌نوشتة مالک پیشین آن می‌توان احتمال داد که نسخه از دکن به ایران و شهر مشهد منتقل و در شرایط مناسبی نگهداری شده است. افزون بر این، بررسی‌ محتوای نسخه نشان از آشنایی و تبحر محمد قطب‌شاه به زبان فارسی دارد و مرثیه‌های او نیز بیانگر ساختار فکری شاعر و نفوذ فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی در قلمرو قطب‌شاهیان است.
کلید واژه: نسخ‌خطی، نسخه‌شناسی، ظل‌الله، گزیده، محمد‌قطب‌شاه، دکن.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A rare Manuscript of Muhammad Qutb Shah's Poems

نویسنده English

Hoda Seyed Hoseinzadeh
Faculty member of the Academy of Persian language and Literature
چکیده English

Abstract
This article is dedicated to the introduction and examination of a manuscript containing a selection of Persian poems by Muhammad Qutb Shah(r:1020-1035 AH), dating back to the early 11th century AH. The manuscript, written on 19 folios (38 pages), is the only extant copy of this work, which has not yet been critically edited. Preserved in the Library of the Islamic Consultative Assembiy under the title "Divan-e Zillallah," this manuscript remains unpublished. In addition to introducing and analyzing the manuscript, this study explores the literary persona of its author and concludes with a critical edition of a sample of his poetry.
The research method employed in this article is descriptive-analytical, relying on the manuscript and library resources. The findings suggest that the title "Divan-e Zillallah" is inaccurately applied to this manuscript, which should instead be considered a selection of Muhammad Qutb Shah’s poems. Based on the physical condition of the manuscript and the handwriting of its previous owner, it can be conjectured that the manuscript was transferred from the Deccan to Iran, specifically to the city of Mashhad, where it was preserved under favorable conditions. Furthermore, an analysis of the manuscript’s content reveals Muhammad Qutb Shah’s proficiency and familiarity with the Persian language. His elegies, in particular, reflect his intellectual framework and the influence of Iranian and Islamic culture and civilization in the Qutb Shahi dominion.
Keyword: Manuscript, Manuscript research , Zillallah ,selection, Muhammad Qutb Shah

کلیدواژه‌ها English

Manuscript
Manuscript research
Zillallah
selection
Muhammad Qutb Shah
Deccan

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • فارسی

    • انصاری، شریف النساء (بی تا)، مقدمه بر حدایق السلاطین فی کلام الخواقین (نک: پس از این).
    • بسطامی، علی بن طیفور (بی‌تا)، حدایق السلاطین فی کلام الخواقین، تصحیح شریف النساء انصاری، حیدرآباد، دانشگاه عثمانیه.
    • خافی‌خان، محمد هاشم خان نظام‌الملکی (1925)، منتخب اللباب، ج3، به اهتمام سر ولزلی هیگ، کلکته: انجمن آسیایی بنگاله.
    • راستکار، فخری (1347)، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، تهران: انتشارات کتابخانة مجلس شورای ملی.
    • رضوی، میر سعادت علی (1357ق)، کلام‌الملوک، حیدرآباد دکن: مجلس اشاعات دکن محفوظات.
    • رضیه اکبر (1352)،" نفوذ زبان و ادبیات فارسی در قلمرو قطب‌شاهی (جنوب هند)"، وحید، شمارة دوم، دورة یازدهم، صص: 179-189.
    • زامباور (1356)، نسب‌نامة خلفا و شهریاران، ترجمة محمد جواد مشکور، تهران: کتابفروشی خیام.
    • شوشتری، میر ابوالقاسم رضی‌الدین ابن نورالدین موسوی (1309ق)، حدیقه‌العالم، به‌کوشش سید عبدالطیف شیرازی، حیدرآباد دکن: مطبع سیدی.
    • سجادی، سید‌صادق (1398)، دولت‌ها و سلسله‌های حاکم بر قلمرو اسلام، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن.
    • صفا، ذبیح‌الله (1362)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
    • صاعدی شیرازی، میرزا نظام الدین احمد ابن عبدالله (1961)، حدیقه السلاطین، به‌ تصحیح و تحشیة علی اصغر بلگرامی، حیدر‌آباد دکن : سلسلة مطبوعات ادارة ادبیات اردو.
    • فرشته، محمد قاسم هندوشاه (1393)، تاریخ فرشته، به‌کوشش محمد رضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    • قانعی، سعید (1393)، به جای مقدمه، دیوان محتشم کاشانی، به‌کوشش سعید قانعی، تهران، پیمان.
    • کامگار حسینی، خواجه (1978)، مآثر جهانگیری، مقدمه و حواشی و تعلیقات عذرا علوی، علی گده: خانة آسیا.
    • محتشم کاشانی، مولانا کمال‌الدین علی (1393)، دیوان محتشم کاشانی، به‌کوشش سعید قانعی، تهران، پیمان.
    • محمد قطب‌شاه، (نسخة خطی)، دیوان ظل‌الله ، شمارة 2458،کتابخانة مجلس شورای اسلامی.
    • مجاهدی (پروانه)، محمد‌علی (1386)، کاروان شعر عاشورا، قم، زمزم هدایت.
    • منشی قادر‌خان (1306ق)، تاریخ قطب‌شاهی، به‌اهتمام سید برهان‌الدین احمد، حیدرآباد دکن: مطبع برهانیه.
    • نوایی، عبدالحسین و مهری صدری (1380)، مقدمه بر هفت دیوان محتشم کاشانی،تهران، میراث مکتوب.
    • نهاوندی، عبدالباقی (1925)، مآثر رحیمی، تصحیح محمد هدایت حسین، کلکته: آسیاتیک سوسایتی بنگاله.
    • هروی، نظام‌الدین احمد (1931)، طبقات اکبری، به‌کوشش بی دی و محمد هدایت حسین، بنگال: آسیاتیک سوسایتی بنگال.
    • هیگ، ولزلی، پانویس، منتخب‌اللباب (بنگرید به: همین منابع: خافی‌خان)

     

    لاتین

    — Majumdar.R.C, (1974), The Mughul Empire, Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan.

    — Sherwani, Haroon Khan (1974), History of the Qutb Shahi Dynasty, New Delhi: Munshiram Manoharlat Publishers & Pvt. Ltd.

دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9
فروردین 1405
صفحه 100-123

  • تاریخ دریافت 17 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 20 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 28 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405