پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

متن شناسی دستورالانشاء (صحایف‌اللطایف) سمرقندی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان
چکیده
از جمله منشات متقدّمی که تا کنون شناخته و بررسی نشده است، باید از دستورالانشاء یا صحایف‌اللطایف عبدالرزاق سمرقندی یاد کرد. سمرقندی از مورّخان، منشیان و فضلای دربار شاهرخ در عصر تیموری است و اثر ارجمند مطلع سعدین در تاریخ آن دوران از مصنفات وی است. منشات وی از حیث اسالیب کهن ترسل و انشا و نیز سبک نثر و اطلاعات تاریخی، حائز ارزش‌های فراوان است. نگارنده در این نوشتار که به روش تحلیل و توصیف محتوای کیفی انجام شده است، در صدد است تا از منظر متن‌شناسی، محتوا و ساختار اثر را بررسی و ارزیابی نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منشات سمرقندی مشتمل بر دو بخش مجزا و متمایز است. بخش نخست که مسمی به دستورالانشاست به اطناب و در طرحی دقیق، مبانی نظری و اصول کتابت و ترسل دیوانی را ارائه و تبیین کرده است. در این بخش خصایص کلام از حیث ترسل و بلاغت بررسی شده است. هم‌چنین ویژگی‌های کاتب و ساختارهای متنی منشات و برخی آداب مربوط به نگارش و خوشنویسی و کاغذ نیز مورد بحث قرار گرفته است. در بخش دوم نیز سمرقندی با نقل نمونه مکتوبات دیوانی و سلطانی، هم هنر نگارش منشیانه خویش را نمایان کرده و هم الگوهایی عملی را پیش نظر منشیان و مخاطبان ترسیم نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Textology of the Dastoor Al-Insha (Sahayef al-Latayef) of Samarqandi

نویسنده English

seyyed amir jahadi hoseyni
Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده English

Among the advanced sources that have not been known and examined so far, it should be mentioned Dastoor Alinsha or Sahaif-ul-Lataif Abdul Razzaq Samarqandi. Samarqandi is one of the historians, secretaries and nobles of Shahrukh's court in the Timurid era, and the work of the respected Matla e Saadin on the history of that era is one of his works. His works have many values in terms of old writing and essay styles as well as prose style and historical information. In this article, which has been done using qualitative content analysis and description, the writer intends to examine and evaluate the content and structure of the work from the perspective of textology. The findings of the research show that the origins of Samarqandi consist of two separate and distinct parts. The first part, which is called the Dastoor Alinsha, presents and explains the theoretical foundations and principles of court writing and transmission in a detailed plan. In this section, the characteristics of speech in terms of delivery and rhetoric have been examined. Also, the characteristics of the scribe and the textual structures of the manuscripts and some customs related to writing, calligraphy and paper are also discussed. In the second part, Samarqandi, by quoting samples of Diwani and Soltani's letters, has shown both the art of secretarial writing and has drawn practical models for the secretaries and the audience.

کلیدواژه‌ها English

Abdul Razzaq Samarqandi
Dastoor Alinsha
Sahayef al-Latayef
Epistolary
Essay

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • ابن ­بابویه، محمدبن علی. (1362). الخصال. جلد 2. مصحح علی اکبر غفاری. قم: جامعۀ مدرسین.
  • ابوالرجا قمی‌، نجم‌ الدین. (1363). تاریخ الوزراء. تصحیح محمدتقی دانش پژوه. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی. موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
  • اسفزاری، معین الدین محمد. (1338). روضات الجنات فی أوصاف مدینة هرات. جلد: ۲. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • جهانشاهی افشار، علی و جهادی حسینی، سید امیر. (1393). «بازتاب باورهای عامّه در کتابت و انشاء». نشریۀ ادب و زبان (نثرپژوهی ادب فارسی). شمارۀ 35. بهار و تابستان 1393. صص 143-119
  • خطیبی،حسین. (1375). فن نثر در ادب پارسی. تهران: زوّار.
  • خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. (1380). تاریخ حبیب­السیر فی اخبار افراد بشر. به اهتمام محمد دبیرسیاقی، مقدمه: جلال الدین همایی. جلد: ۴. تهران: خیام.
  • دانش­پژوه، محمد تقی. (1350). «دبیری و نویسندگی (5)». مجلۀ هنر و مردم. شمارة صد و ششم. اسفند ماه. صص 47-40.
  • درایتی، مصطفی. (1390). فهرستگان نسخه­های خطی ایران (فنخا). جلد 14. تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
  • سمرقندی، عبدالرزاق بن اسحاق‌. (بی­تا). دستورالانشاء. نسخۀ خطی محفوظ در کتابخانۀ آستان قدس رضوی به شمارۀ 9674.
  • سمرقندی، عبدالرزاق بن اسحاق‌. (بی­تا). دستورالانشاء. نسخۀ خطی محفوظ در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ 44/2464.
  • سمرقندی، عبدالرزاق بن اسحاق‌. (1372). مطلع سعدین و مجمع بحرین. جلد ۱. به اهتمام دکتر عبدالحسین نوائی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌.
  • صالحی،نصرالله. (1380). «کتابشناسی توصیفی منشآت،مکاتبات و نامه ها». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا. دی و بهمن. صص 152-55.
  • صفا،ذبیح الله. (1383).تاریخ ادبیات در ایران. جلد4. تهران: فردوس.
  • قدیانی، عباس. (1387). فرهنگ جامع تاریخ ایران. جلد ۲. تهران: آرون.
  • قربان نژاد،پریسا. (1388). «فتح نامه نویسی (در ایران و اسلام)». مجلۀ فرهنگ. پاییز. شمارة 71. صص 179تا216.
  • مردانی،فیروز. (1377). «ترسل و نامه نگاری در ادب فارسی». مجلۀ کیهان فرهنگی. آبان. شمارۀ 147. صص 37تا43.
  • مهدی زاده،مهدی. (1378). «تاریخچه منشآت در ادب فارسی». مجلۀکیهان فرهنگی. مرداد. شمارۀ 154. صص 67-64.
  • نظامی عروضی سمرقندی، احمد بن عمر. (1380). چهار مقاله. تصحیح علامه قزوینی، تصحیح مجدد دکتر محمد معین. تهران: جامی.
  • واحد،اسدالله. (1378). «ترسل و انشای فارسی از آغاز تا قرن ششم». مجلۀدانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز. پاییز. شمارة 172. صص121تا166.

 

منابع مجازی:

https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=6204820&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author

  • تاریخ دریافت 07 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404