پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

بررسی لغزش‌های محمد بن لاد دهلوی در شرح مخزن الاسرار

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه قم. قم. ایران
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی شرح مخزن الاسرارِ محمد بن لاد دهلوی می پردازد و ضمن معرفی بیشتر این شرح، به برخی از لغزش‌ها و خطاهای شارح در توضیح ابیات متمرکز می‌شود. در بین شروح قدیمیِ مخزن الاسرار، چند شرح از شهرت بیشتری برخوردار شده‌اند، مشهورترین آنها شرح محمد بن قوام بلخی معروف به کرّی است، پس از آن، شرح قاضی ابراهیم تتوی اهمیت دارد، شرح حاضر از محمد بن لاد دهلوی نیز مورد نظر نظامی‌شناسان قرار گرفته است. البته این شرح در مقایسه با دو شرح دیگر، لغزش‌های زیادی دارد و در این پژوهش، برخی از این خطاها بررسی می‌شود. هدف اصلی پژوهش حاضر پرداختن به همین لغزش‌ها و خطاهاست. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی، مقایسه‌ای و تحلیلی، مبتنی بر اسناد و نسخ خطی انجام شده، که پس از بررسی نسخۀ خطی شرح مخزن الاسرار محمد بن لاد دهلوی، به ارزیابی و تحلیل اجمالی آنها می‌پردازد. لغزش و خطا در معنای ابیات، اشارات و تاویل‌های آن نشان می‌دهد که محمد دهلوی دریافت دقیقی از این ابیات ندارد و فارغ از ضعف جمله‌بندی و ساختارهای ظاهری کلام، در تشخیص اغراض نظامی مانند شارحان دیگر عمل نکرده و شرح او چندان فاضلانه و پرمغز نیست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining the mistakes of Muhammad Bin Lad Dehlavi in the interpretation of Makhzan al-Asrar

نویسنده English

alireza nabiloo
Department of Persian literature and language. Faculty of Literature and Humanities. University of Qom. Qom. Iran
چکیده English

The present study examines the interpretation of Makhzan al-Asrar by Muhammad bin Lad Dehlavi, and while introducing more of this interpretation, it focuses on some of the slips and errors of the commentator in the explanation of the verses. Among the old interpretations of Makhzan al-Asrar, a few interpretations are more famous, the most famous of them is the interpretation of Muhammad bin Qavam Balkhi known as Karri, after that, the interpretation of Qazi Ibrahim Tatavi is important, the present interpretation of Muhammad bin Lad Dehlavi has also been considered by Nizami enthusiasts. Of course, compared to the other two interpretations, this interpretation has many slips. In this research, some of these errors are investigated. The main goal of the current research is to deal with these slips and errors. The present research was carried out in a descriptive, comparative and analytical way, based on documents and manuscripts, which after examining the manuscripts of the interpretation of Makhzan al-Asrar by Muhammad bin Lad Dehlavi, evaluates and analyzes them briefly. The slippage and error in the meaning of the verses, allusions and interpretations show that Mohammad Dehlavi does not have a precise understanding of these verses, and apart from the weakness of phrasing and the apparent structures of the words, he did not act in recognizing Nizami purposes like other commentators, and his interpretation is not so virtuous and complete.

کلیدواژه‌ها English

Muhammad bin Lad
Dehlavi
Makhzan al-Asrar
manuscript
Nizami

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • ابوریحان بیرونی، محمد (1374)، الجماهر فی الجواهر، به کوشش یوسف الهادی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • احتشامی هونه‌گانی، خسرو (1372)، «زبانه ای از زبان نظامی»، مجموعه مقالات کنگره بین المللی بزرگداشت نهمین سده تولد حکیم نظامی گنجوی، تبریز: دانشگاه تبریز، 118-129.
  • برتلس، ی.ا (1355)، نظامی شاعر بزرگ آذربایجان، ترجمه ح. صدیق، تهران: پیوند.
  • پورنامداریان، تقی و مصطفی موسوی (1401)، مخزن‌الاسرار، تهران: سخن.
  • تتوی، ابراهیم (1097)، شرح مخزن‌الاسرار نظامی، نسخۀ خطی، کتابخانۀ مجلس، ش 4814.
  • ترکی، محمدرضا و عاطفه خاتمیان (1399)، «اهمیت شرح محمد بن قوام در فهم مضامین مخزن‌الاسرار نظامی»، متن پژوهی، سال24، شماره 85، ص231- 260.
  • ثروتیان، بهروز و میرزا ابراهیموف (1370)، نظامی گنجه ای، تبریز: انتشارات ارک تبریز.
  • ثروتیان، بهروز (1389)، مخزن‌الاسرار، تهران: امیرکبیر.
  • حافظ، شمس الدین محمد (1369)، دیوان اشعار، به اهتمام قزوینی و غنی، چ6، تهران، زوار.
  • حیدری، علی (1392)، «تحلیل ارتباط «سنبله» و «اسد» در بیتی از نظامی»، متن شناسی ادب فارسی، دوره 5، شماره 3، 1-12.
  • دستگردی، حسن وحید (1383)، مخزن‌الاسرار، به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.
  • دهخدا، علی اکبر (1385)، لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.
  • زرین کوب، عبدالحسین (1389)، پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد، تهران: سخن.
  • زنجانی، برات (1372)، شرح مخزن الاسرار، چاپ سوم، تهران: دانشگاه تهران.
  • سعدی، مصلح الدین (1377)، دیوان غزلیات، به اهتمام خلیل خطیب رهبر، چ 10، تهران، مهتاب.
  • صفا، ذبیح الله (1381)، تاریخ ادبیات ایران، چاپ نهم، تهران: انتشارات فردوس.
  • قاسمی، شریف حسین (1372)، «معرفی بعضی نسخ خطی آثار نظامی در هند»، مجموعه مقالات کنگره بین المللی بزرگداشت نهمین سده تولد حکیم نظامی گنجوی، تبریز: دانشگاه تبریز، ص 624- 632.
  • قوجه زاده، علیرضا (1383)، «شروح مخزن‌الاسرار»، آینه میراث، شماره 25، ص90- 108.
  • کوپا، فاطمه، علی زمانی علویجه، مهری یعقوبی (1400)، «بررسی عناصر محتوایی و سبکی نسخۀ خطی شرح مخزن الاسرار، تألیف قاضی ابراهیم تتوی»، نامۀ فرهنگستان، ویژۀ شبه قاره، ش 2، ص185-198.
  • محمد بن قوام بلخی (بی تا)، شرح مخزن‌الاسرار نظامی، نسخۀ خطی، کتابخانۀ مجلس، ش 19331.
  • محمد بن لاد دهلوی (بی تا)، شرح مخزن‌الاسرار نظامی، نسخۀ خطی، کتابخانۀ مجلس، ش 13688.
  • نظامی، الیاس بن یوسف (1334)، مخزن الاسرار، به کوشش حسن وحید دستگردی، چاپ سوم، تهران: کتابفروشی ابن سینا.
  • نورمحمدخان، مهر (1372)، «جستاری در نفوذ نظامی در شبه قارّه (مقلدان و شروح آثار نظامی)»، مجموعه مقالات کنگره بین المللی بزرگداشت نهمین سده تولد حکیم نظامی گنجوی، تبریز: دانشگاه تبریز، ص 373- 399.
  • نوروزی، خورشید (1387)، «نقد و تحلیل محتوایی شرح‌های مخزن‌الاسرار»، پژوهشنامه فرهنگ و ادب، ش 7، ص 133- 147.

  • تاریخ دریافت 28 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 13 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403