پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

محبوب‌القلوب؛یک انتحال کهن

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
چکیده
چکیده
در پژوهش حاضر به بررسی نسخه‌ای خطی به نام محبوب‌القلوب پرداخته شده که در بخش حالت افندی کتابخانۀ سلیمانیه در ترکیه نگهداری می شود. از نگارندۀ اثر و سال نگارش آن اطلاعاتی در دست نیست. پیش از این گمان می‌شد که این اثر بسیار منحصربه‌فرد و دارای اطلاعاتی خاص و نادر است؛ به همین دلیل گمان می‌رفت که تصحیح آن می‌تواند نظر محققان و علاقه‌مندان به ادب فارسی را جلب نماید.
در این پژوهش، ابتدا این اثر با مرزبان‌نامۀ وراوینی و سیرالملوک خواجه نظام‌الملک طوسی و دیگر آثار فارسی مقایسه شد و داستان ها و روایات نقل‌شده در آن از حیث چگونگی اقتباس بررسی شده اند. دربخش اصلی این پژوهش‌سعی شده است که شائبۀ انتحال این اثر برسی شودو در بخش دیگر آن، سعی شده مشخصات دست‌نوشته بررسی و زمان و مکان کتابت آن گمانه‌زنی شود؛ همچنین ماُخذ ابیات نقد شده در این متن مشخص شود. بر اساس ویژگی های ظاهری نسخه، بیت هایی که مصنّف در لابه لای سطرهای اثر آورده و همچنین زبان و کیفیت نثر، گمان می رود که این متن قریب به صد سال پس از مرزبان‌نامۀ وراوینی، یعنی بین سال‌های ۷۰۰ تا ۷۳۰ ق. گردآوری شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Mahbūb al-Qulūb: one old plagiarism

نویسندگان English

Esma Baga 1
Alireza Emami 2
1 PhD., Department of Persian Language and Literature., Faculty of Literature and Humanities. University of Tehran. Tehran. IRAN.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran. Tehran. IRAN.
چکیده English

Abstract
In the present research, an examination is conducted on a manuscript known as Mahbūb al-Qulūb, which is preserved in the Afandi section of the Sulaymaniyah Library in Turkey. Information regarding the author of this work and its date of composition is not available. Previously, it was believed that this work was unique and contained specific and rare information; hence, it was thought that its edition could attract the interest of researchers and enthusiasts of Persian literature.
In this study, this work is initially compared with Marzbān-Nāmē of Varavīnī, and Siyar al-Mulūk by Khwaja Nasir al-Din Tūsi, along with other Persian works, and the stories and narratives contained therein are analyzed in terms of their sources. The issue of attribution is also addressed in this work, investigating whether it contains signs of plagiarism. Afterwards, in this research, efforts are made to examine the characteristics of the manuscript and speculate on the time and place of its transcription. Based on the language and the quality of prose, as well as the physical features of the manuscript and the verses mentioned by the author within the text scholars believe that this text was compiled nearly a century after Marzbān-Nāmē, between the years 700 to 730 AH.

کلیدواژه‌ها English

Mahbūb al-Qulūb
Marzbān-Nāmē
text edition
Siyar al-Mulūk
plagiarism

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن (1330 مقدمه)، تاریخ طبرستان، به تصحیح عباس اقبال، تهران: کتابخانۀ خاور.
  • اخسیکتى، اثیرالدین (1337)، دیوان اثیرالدین اخسیکتى، به کوشش رکن‌الدین همایون فرخ، تهران: کتاب‌فروشى رودکى.
  • ازرقی، ابوبکر بن اسماعیل (1398)، دیوان ازرقی هروی، تحقیق و تصحیح مسعود راستی‌پور و محمدتقی خلوصی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • اسلامی، سید حسن (1393)، «ده نکته در باب سرقات ادبی»، نشریۀ کلیات کتابها، اطلاعات، ارتباطات و دانش شناسی، سال 17، شمارۀ 5،
  • اوحدالدین کرمانى (1380)، حامد بن ابی‌الفخر، دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانى، بهه کوشش احمد ابومحبوب، تهران: سروش.
  • آهن‌جان، فیروزه. نوروز، مهدی. عباسی، فرزاد و فخرالاسلام، بتول (1399)، «تأثیرپذیری حافظ از خواجوی کرمانی در مضامین مصور عاشقانه و عارفانه براساس نظریه بینامتنیت ژرار ژنت»، نشریهٔ مطالعات هنر اسلامی، شمارۀ 46، 39-56.
  • بشری، جواد (۱۳۹۱)، «مجموعۀ یحیی بن سعدالدین مورخ ۷۴۴ ق») طرح معرّفی دستنویس‌های نفیس فارسی در کتابخانۀ آیةالله العظمی مرعشی نجفی، میراث شهاب، سال ۱۸ ، شمارۀ ۱، بهار ۱۳۹۱ ، ۳-35.
  • پاینده، حسین (1385)، نقد ادبی و دموکراسی، چاپ اول، تهران: نیلوفر.
  • حافظ شیرازى، خواجه شمس‌الدین محمد (1362)، دیوان حافظ (2 جلد)، به کوشش پرویز ناتل خانلرى، تهران: خوارزمى.
  • حسینی، سیّد محمدتقی (۱۳۹۳)، فهرست دستنویسهای فارسی کتابخانۀ حالت افندی استانبول، تهران: منشور سمیر.
  • خطیبی، ابوالفضل (1395)، «سرقت ادبیِ سه منظومۀ پهلوانی در قرن دهم»، پژوهش‌های ایرانشناسی، سال 6، شمارۀ 1، 68-55.
  • خطیبی، حسین (۱۳۸۶)، فن نثر در ادب پارسی، تاریخ تطور و مختصات و نقد نثر پارسی از آغاز تا پایان قرن هفتم، تهران: زوار.
  • درایتی، مصطفی (۱۳۹۲)، فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا)، جلد ۲۸، تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
  • دهخدا، علی اکبر (۱۳۷۷)، لغت نامۀ دهخدا، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  • سراج شیرازى، یعقوب بن حسن (1376)، تحفة المحبین، به کوشش کرامت رعنا حسینى و ایرج افشار، به اشراف محمدتقى دانش‌پژوه، تهران: میراث مکتوب و نشر نقطه.
  • سعدی، مصلح الدین(1394)، گلستان سعدی، تصحیح و توضیح: غلامحسین یوسفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
  • سعدی، مصلح الدین (1320)، کلیات سعدی، به تصحیح محمدعلی فروغی، چاپ اول، تهران: چاپ‌خانۀ بروخیم.
  • سنایى غزنوى، ابوالمجد مجدود بن آدم (1388)، دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایى غزنوى، به کوشش محمد تقى مدرس رضوى، تهران: انتشارات سنایی.
  • سنایى غزنوى، ابوالمجد مجدود بن آدم (1359)، حدیقة الحقیقة و شریعة الطریقة، به کوشش محمد تقى مدرس رضوى، تهران: دانشگاه تهران.
  • شریفی صحی، محسن و پورخالقی چترودی (1390)، «سرقت ادبی عبدالواسع جبلی از دیوان سنایی»، جستارهای ادبی، 175، 106-85.
  • رازی، شمس‎الدین محمدبن قیس رازى (1373)، کتاب المعجم فى معاییر اشعار العجم، ج 1 به کوشش سیروس شمیسا، تهران: فردوس.
  • صادقی، علی اشرف (۱۳۹۱)، «ابیات شیرازی سعدی در مثلثات»، ویژه‌نامۀ فرهنگستان، 5-38.
  • صفری آق قلعه، علی (1390)، نسخه شناخت، تهران: نشر میراث مکتوب.
  • صفری آق قلعه، علی (1395)، اشعار فارسی پراکنده در متون (تا سال 700 هجری)، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن.
  • ظهیرالدین فاریابى، طاهر بن محمد ابوالفضل (1381)، دیوان ظهیرالدین فاریابى، به کوشش امیر حسن یزدگردى، به اهتمام
    اصغر دادبه، تهران: قطره.
  • عطایی نظری، حمید. (1400)، «انتحال از خویشتن با اقتباس از دیگران!»، آینۀ پژوهش، سال سی‌و‌دوم، شمارۀ سوم. 315-362.
  • عمادی شهریاری (1381)، دیوان، مقدمه و تصحیح و تحقیق ذبیح‌الله حبیبی‌نژاد، تهران: طلایه.
  • فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۸۶)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
  • قائمی، فرزاد. (1397)، «فرخی یا مختاری؟... تکمله، توارد، اقتباس یا انتحال؟»، جستارهای نوین ادبی، شمارۀ 200، 235-207.
  • قبادیانی، ناصر خسرو (1365)، دیوان ناصر خسرو، به تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • کلیم همدانى کاشانى، ابوطالب (1369)، دیوان ابوطالب کلیم همدانى، به کوشش محمد قهرمان، مشهد: آستان قدس رضوى.
  • گری، مارتین (1382)، فرهنگ اصطلاحات ادبی در زبان انگلیسی، ترجمۀ منصوره شریف زاده، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • مرادی، زهرا؛ دری، نجمه؛ ذوالفقاری، حسن (۱۴۰۱)، «متن‌شناسی دیوان بصیری خراسانی»، نشریۀ علمی پژوهش‌های نسخه‌شناسی و تصحیح متون، دورۀ اول، بهار و تابستان ۱۴۰۱، 47-69.
  • مرتضایی، سید جواد (1393)، «از توارد تا سرقت ادبی»، فنون ادبی، سال ششم، شمارۀ 1، 61-70.
  • مولانا، جلال‌الدین محمد بلخی (1388)، غزلیات شمس تبریز، مقدمه، گزینش و تفسیر: محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
  • ناشناس (1348)، لمعة السراج لحضرة التّاج (بختیارنامه(، به کوشش محمد روشن، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
  • نظام‌الملک، حسن بن علی (۱۴۰۰)، سیرالملوک (سیاست‌نامه)، به تصحیح محمود عابدی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • نظامی عروضی، احمد بن عمر بن علی سمرقندی (1327)، چهارمقاله، به کوشش محمد معین، تهران: زوار.
  • نظامی، الیاس بن یوسف (1382)، خسرو و شیرین، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به کوشش سعید حمیدیان، چاپ چهارم، تهران: قطره.
  • وراوینى، سعدالدین (1355)، مرزبان‌نامه (2 جلد)، به کوشش محمد روشن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  • وطواط، رشیدالدین محمد عمرى کاتب بلخى (1339)، دیوان رشیدالدین وطواط و حدائق السحر فى دقایق الشعر، به کوشش سعید نفیسى، تهران، کتابخانۀ بارانی.
  • همایی، جلال الدین (1386)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ ششم.تهران: هما.
  • Zeegers P., Deller-Evans K., Egege S. and Klinger C. (2008). "Essential Skills for Science and Technology”, Chapter 10: Academic Integrity and Plagiarism, 104-113.

  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 مهر 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403