پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرفی و بررسی متن‌شناختی مولودنامۀ حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) منسوب به ابومِخنَف لوط بن یحیی ازدی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.
چکیده
از ابومِخنَف لوط بن یحیی ازدی متوفی 157 ق کتاب‌های متعددی به یادگار مانده است، یکی از آثار او که فقط در کتاب الذریعه آقابزرگ تهرانی از آن نام برده شده است کتاب «مولد امیر المؤمنین (ع)» است. از مولودنامۀ حضرت امیرالمؤمین (ع) منسوب به لوط بن یحیی ازدی و ترجمۀ محمدتقی موسوی نسخه‌ای در فهرست کتابخانۀ آیت‌الله گلپایگانی به شماره 8246- 96/56 ثبت شده است؛ همچنین نسخه‌هایی از این اثر در شهرستان دشتستان که هم‌چنان سنت‌مولودی‌خوانی در آنجا پابرجا است وجود دارد. نگارنده در این مقاله با شیوۀ توصیفی تحلیلی به بررسی و تحلیل این مولودنامه پرداخته است؛ همچنین به بیان ویژگی‌ها و نواقص و ابعاد ناشناختۀ این اثر در سه سطح زبانی و نحوی و بلاغی می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که این مولودنامه با موضوع آفرینش پیامبر (ص) و امام علی (ع) قبل از خلقت حضرت آدم (ع) شروع می‌شود؛ سپس به داستان ولادت امام علی (ع) تا هجرت ایشان از مکه به مدینه و توطئه‌های قریش می‌پردازد و در نهایت با موضوع ازدواج آن حضرت با حضرت فاطمۀ زهرا (س) خاتمه می‌یابد. باوجود تشکیک در صحّت ادعای «محمّد تقی موسوی» در ترجمۀ مولودنامۀ حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) اثر «ابومِخنَف»؛ ولی ترجمۀ او به‌خاطر ویژگی‌های زبانی و نحوی و بلاغی‌اش و اشعار پرمعنایی که به متن افزوده است در نوع خود اثری ارزشمند است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Introduction and textual analysis of the birth certificate of Amirul Momineen Ali (AS) attributed to Abu Mekhnaf Lot bin Yahya Azdi

نویسنده English

Hossein Mohtadi
Associate Professor. Department of Arabic Language and Literature. Faculty of Literature and Humanities. Persian Gulf University, Bushehr, Iran.
چکیده English

Abu Mekhnaf Lot bin Yahya Azdi, who died in 157 AH, has been remembered by many books, one of his works, which is only mentioned in the book of al-Dhari'a by Agha Bozur Tehrani, is the book "The Birth of Amir al-Mu'minin (AS)". A copy of the birth certificate of Hazrat Amir al-Mu'min (a.s.) attributed to Lot bin Yahya Azdi and translated by Mohammad Taqi Mousavi has been registered in the catalog of Ayatollah Golpayegani's library under number 8246-96/56; Also, there are copies of this work in Dashtestan, where the tradition of reciting is still standing. In this article, the author has investigated and analyzed this birth certificate in a descriptive and analytical way; It also expresses the characteristics and shortcomings and unknown dimensions of this work in three linguistic, syntactic and rhetorical levels. Then it deals with the story of the birth of Imam Ali (a.s.) until his migration from Mecca to Madinah and the plots of Quraysh and finally ends with the topic of his marriage with Hazrat Fatima Zahra (AS). Despite doubting the validity of the claim of "Mohammed Taqi Mousavi" in the translation of the birth certificate of Amir al-Mu'minin Ali (AS) by "Abu Mekhnaf"; But his translation is a valuable work in its own kind because of its linguistic, syntactic and rhetorical features and the meaningful poems he added to the text.

کلیدواژه‌ها English

Amir al-Mu'minin Ali (a.s.)
Abu Mekhnaf
Mohammad Taghi Mousavi
Mavlutnameh
Manuscript m
Persian Gulf

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • ابن ابی­ حاتم، عبدالرحمن بن محمّد بن ادریس. (1271 ق). الجرح و التعدیل. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  • ابن اثیر، عزالدین علی. (1371). الکامل. ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی.
  • ابن معین، ابو زکریّا یحیی. (1399 ق). تاریخ یحیی بن معین بروایة الدوری. تحقیق احمد نور سیف. ریاض: مرکز البحث العلمی بجامعة الملک عبد العزیز.
  • ابن ندیم، محمّد بن اسحاق. (1381). الفهرست. ترجمه محمّد رضا تجدّد. تهران: اساطیر.
  • ابومخنف ازدی، لوط بن یحیی. (1398).مولودنامۀ حضرت امیرالمؤمنین علی (ع). مترجم محمدتقی موسوی. تصحیح و تعلیق حسین مهتدی. قم: کلام ماندگار.
  • امین، سید محسن. (بی‌تا). اعیان الشیعه. بی­جا.
  • البلاذری، احمد بن یحیی بن جابر. (1996م). اَنساب الأشراف. تحقیق سهیل زکار و ریاض زِرِکلی. بیروت: دار الفکر.
  • بهرامیان، علی. (1373). دایرة المعارف بزرگ اسلامی = مقالۀ ابومخنف. تهران: دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
  • حلّی (علامه)، حسن بن یوسف. (1381 ق). رجال الحلی. نجف: منشورات مطبعة الـحیدریة.
  • حموی، یاقوت بن عبدالله. (1400 ق ). معجم الأدباء. بیروت: دار الفکر.
  • درایتی، مصطفی. (1389). فهرستواره دست­نوشت­های ایران (دنا). تهران: کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • درایتی، مصطفی. (1392). فهرستگان نسخه­های خطی ایران (فنخا). تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهورس اسلامی ایران.
  • دهخدا، علی اکبر. (1389). لغتنامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه .
  • سعدی شیرازی، ابو محمد مشرف الدین مصلح. (1375). بوستان. تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: انتشارات خوارزمی.
  • سعدی شیرازی، ابو محمد مشرف الدین. (1342). غزلیات سعدی. تصحیح محمد علی فروغی. تهران:انتشارات اقبال.
  • طباطبایی، سید محمدحسین . (1374). تفسیر المیزان. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  • طوسی، محمّد بن حسن. (1415 ق). رجال الطوسى. تحقیق جواد القیومى الاصفهانى. قم: مؤسسه النشر الاسلامى جامعه مدرسین قم.
  • العکبری البغدادی (شیخ مفید)، محمّد بن محمّد النعمان . (1413 ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. تحقیق مؤسسه آل البیت. قم: مؤسسه آل البیت.
  • فراشبندی، علیمراد. (1336). تاریخ و جغرافیای برازجان (سنگر مجاهدین). شیراز: چاپخانۀ احمدی.
  • فهیمی‌تبار، حمید رضا؛ موسوی، سید محمود؛ دیناروند، میلاد؛ قپانی، سید امیر حسین. «سبک‌شناسی سوره مدثر». فصلنامۀ مطالعات متون اسلامی. شماره 19.
  • قمی.،شاذان بن جبرئل. (1363). الفضائل. قم: انتشارات شریف رضی.
  • کحاله، عمر رضا. (1993 م). معجم المؤلفین. بیروت: مؤسسه الرساله.
  • مازندرانی (ابن شهر آشوب)، محمّد بن علی. (1379). المناقب. قم: مؤسسه انتشارات علامه.
  • مامقانی، عبدالله بن محمّد. (1350 ق ). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف.
  • مجلسی، محمد باقر. (1404 ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
  • منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)، محمّد محسن. (1408 ق). الذریعه الى تصانیف الشیعه. قم: اسماعیلیان.
  • مشکور، محمد جواد. (1350). دستورنامه در صرف و نحو زبان پارسی. تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی شرق.
  • مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد. (1375). مثنوی. تصحیح محمد استعلامی. تهران: انتشارات زوار.
  • مهتدی، حسین. (1398). مقدمه ابومخنف.
  • نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی بن احمد. (بی­تا). کتاب الرجال. تهران: منشورات مرکز نشر کتاب.
  • نظامی، الیاس بن یوسف. (1383). کلیات نظامی. تصحیح وحید دستگردی. تهران: انتشارات طلایه.
  • یحیی، یحیی بن ابراهیم بن علی. (بی­تا). مرویات ابی­مِخنَف فی تاریخ الطبری. الریاض: دار العاصمة.

  • تاریخ دریافت 23 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 30 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403