پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

نسخه شناسی و نقد تصحیح کتاب«الکشکول» اثر شیخ بهایی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
استادیار و رئیس مرکز مرکز احیای آثار اسلامی. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. قم. قم. ایران.
چکیده
کتاب «الکشکول» نوشته بهاء الدین محمد عاملى معروف به شیخ بهایى(953- 1030ق) است. این کتاب یکی از آثار ارزشمند و گران سنگ شیخ بهایی دانسته شده و آینه معلومات و مشرب ایشان محسوب مى‏شود. بر پایه پژوهش های انجام شده تاریخ نگارش آن در بازه زمانی ۹۸۸ تا ۱۰۲۹ق در مجموعه‌ای پنج جزئی با عبارت های گوناگون علمی به صورت نا منظم در قالب نظم و نثر به عربى و فارسى آمیخته ای از احادیث پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع)، نوشته های فلسفی، کلامی، اخلاقی، عرفانی، تفسیری، هیئت، نجوم، براهین هندسی، قواعد نحوی، حکایات، مطالب تاریخی، اشعار و غیر اینها سامان یافته است، نزدیک به صد نسخه بر این کتاب شناسایی شده است، بررسی نسخه ها نشان می دهد که این کتاب از جهت متن با انبوهى از آشفتگى و نابسامانى همراه می باشد، بگونه ای که اکثر نسخه های خطی آن از نظر چینش باهم همخوانی نداشته و هماهنگ نیستند، نظم منطقی مناسبی میان این نسخه ها حکم فرما نیست. این پژوهش افزون بر توضیحاتی که در باره محتوای کتاب و معرفی اجمالی مؤلف و تبارشناسی کشکول دارد در تلاش است به روش توصیفی- تحلیلی ویژگی های نسخه های گزینش شده این اثر را از جهت متن و ترکیب محتوا و ویژگی تصحیح جدید و کاستی های تصحیح سابق آن را مورد بررسی قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Codicology and Critique of Correction of the Book Al-Kashkul by Sheikh Bahāʾi

نویسنده English

Akbar Asadalizadeh
Assistant professor and head of the Center for the Revival of Islamic Artifacts. Islamic Science and Culture Research Institute. Qom. Qom. Iran.
چکیده English

The Book Al-Kashkul is written by Bahāʾ al-Dīn Muhammad ʿAmilī known as Sheikh Bahāʾi. This book is one of the valuable and precious works of Sheikh Bahāʾi and is considered as a mirror of his knowledge and inspiration. According to the researches, the date of its writing was between 988 and 1029 AH and has been organized in a collection of five sections which include various scientific terms in an irregular format in verse and prose in Arabic and Persian, a mixture of the hadiths of the Holy Prophet (PBUH) and the infallible imams, philosophical, theological, ethical, mystical, exegesis, hei’at (traditional astronomy), astronomy texts, geometric proofs, syntactical rules, anecdotes, historical materials, poems, etc. and nearly a hundred manuscripts of this book have been identified so far. Examining the manuscripts shows that this book is accompanied by a lot of confusion and disorganization in terms of the text, such that most of its manuscripts are not consistent and harmonious in terms of arrangement, and there is no proper logical order in these manuscripts. In addition to the descriptions of the content of the book and the brief introduction of the author and the genealogy of Kashkul, this study, through a descriptive-analytical method, seeks to examine the features of the selected manuscripts, of this work in terms of the text, the composition of the content, the features of the new correction, and the shortcomings of its former correction.

کلیدواژه‌ها English

Sheikh Bahāʾi
Kashkul
codicology
critique
correction
contrastive analysis

عدم تعارض منافع

نویسندگانی که نام‌هایشان ذکر شده است تأیید می‌کنند که هیچ وابستگی یا مشارکتی با هیچ سازمان یا نهادی که منافع مالی (مانند حق‌الزحمه؛ کمک‌های آموزشی؛ شرکت در سخنرانی‌ها؛ عضویت، استخدام، مشاوره، مالکیت سهام یا سایر منافع مالی؛ و شهادت کارشناسی یا ترتیبات مجوز اختراعات) یا منافع غیرمالی (مانند روابط شخصی یا حرفه‌ای، وابستگی‌ها، دانش یا باورها) در موضوع یا مواد مورد بحث در این دست‌نوشته ندارند.

Conflict of Interest 

The named authors confirm that they have no affiliations or involvement with any organization or entity with financial interests (such as fees; educational grants; participation in lectures; membership, employment, consulting, stock ownership, or other financial interests; expert testimony or patent licensing arrangements) or non-financial interests (such as personal or professional relationships, affiliations, knowledge, or beliefs) in the subject matter or materials discussed in this manuscript.

  • آذرندش، آذرتاش (۱۳۹۲ ش). فرهنگ معاصر عربی - فارسی، تهران: نشر نی.
  • افندی اصفهانی، میرزا عبداللـه (۱۴۰۱ ق)، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم: خیام.
  • امین، سید محسن (۱۴۰۳ ق). أعیان الشیعة، تحقیق: حسن امین. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  • انوار، سید عبدالله (۱۳۵۷ ش). فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی. تهران: انتشارات کتابخانه ملی.
  • بحرانی، یوسف (۱۳۴۵ ق) لؤلؤة البحرین فی الإجازة لقرتی العین، نجف: دار النعمان.
  • بلیانی، تقی‌الدین محمد اوحدی حسینی (1389ش)، عرفات العاشقین وعرصات العارفین، تصحیح: ذبیح‌الله صاحب‌کار و آمنه فخر احمد، تهران: میراث مکتوب و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
  • تبریزی، محمدحسین بن خلف (۱۳۶۱ ش). برهان قاطع، تهران: امیرکبیر.
  • جمعی از نویسندگان (۱۳۸۹ ش). ادبیات، زبان و نگارش دانشگاهی، تهران: آرون.
  • حر عاملی، محمد بن حسن (۱۳۸۵ ق). أمل الآمل، تحقیق: سید احمد حسینی. بغداد: مکتبة الاندلس.
  • حسینی اشکوری، سید احمد (۱۳۶۱ ش). تراجم الرجال، قم: دلیل ما.
  • حسینی اشکوری، سید احمد (۱۳۸۴ ش). فهرست نسخه‌های خطی مرکز احیاء میراث اسلامی. قم. کوثر.
  • حسینی، ضیاءالدین یوسف بن یحیی (۱۴۲۰ ق). نسمة السحر بذکر من تشیّع و شعر، تحقیق: کامل سلمان جبوری. بیروت: دار المؤرخ العربی.
  • خفاجی، شهاب‌الدین احمد بن محمد بن عمر (۱۳۸۶ ق). ریحانة الألبّا وزهرة الحیاة الدنیا. تحقیق: عبدالفتاح محمد الحلو.
  • دانش‌پژوه و منزوی، محمدتقی و علی‌نقی (۱۹۷۷ م). فهرست کتابخانه سپهسالار. تهران: دانشگاه تهران.
  • درایتی، مصطفی (۱۴۳۹ ق). معجم المخطوطات العراقیة، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با همکاری مؤسسه کاشف الغطا در نجف اشرف.
  • درایتی، مصطفی (۱۳۸۹ ش). فهرستوارۀ دست‌نوشت‌های ایران (فنخا)، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • درایتی، مصطفی (1389ش). فهرستوارۀ دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۳ ش). لغتنامه، زیر نظر: سید جعفر شهیدی و محمد معین. تهران: روزنه.
  • رهنورد، زهرا (۱۳۸۶). تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی، کتاب آرایی، تهران: سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  • ستورات، دوین جی (۱۳۶۴ ش). شیخ بهایی و کشکول او، ترجمه حسین معصومی همدانی، مجله نشر دانش، شماره سوم، سال ۱۱، ص ۴۴-۴۷.
  • شریفی، محمد (1387ش)، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران: معین.
  • شیما، سیروس (۱۳۷۵ ش). فرهنگ عروضی، تهران: فردوس.
  • صدرایی خوئی، علی (۱۳۷۶ ش). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی. قم: دفتر تبلیغات.
  • صدیقی اصفهانی، زهرا؛ نجارپورجباری، صمد؛ خواجه احمد عطاری، علیرضا (1396ش). تطبیق تذهیب‌های سه نسخه از قرآن‌های دوره قاجار با تأکید بر ویژگی‌های بصری آنها. دوفصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر،۷(۱۴)، ۸۳- ۹۹ .
  • ضنافی، سعید (۱۴۲۴ ق). المعجم المفصّل فی المعرّب والدخیل، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • طالوی دمشقی، درویش محمد بن احمد (۱۴۰۳ ق). سانحات دمی القصر فی مطارحات بنی العصر، تحقیق: محمد مرسی خولی، بیروت: عالم الکتب.
  • عاملی، بهاءالدین محمد (۱۴۴۲ ق). موسوعة الشیخ بهاءالدین العاملی. اعداد و تحقیق: مرکز احیای آثار اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • عاملی، بهاءالدین محمد (۱۴۰۳ ق). الکشکول. بیروت: اعلمی.
  • عاملی، بهاءالدین محمد (۱۴۴۲ ق). الکشکول، موسوعة الشیخ بهاءالدین العاملی/ ۱۴ .
  • عاملی، بهاءالدین محمد (۱۴۴۲ ق). الکشکول، موسوعة الشیخ بهاءالدین العاملی/ ۱۵.
  • عاملی، بهاءالدین محمد (۱۴۴۲ ق). الکشکول موسوعة الشیخ بهاء الدین العاملی/ ۱۷ .
  • عاملی، بهاء الدین محمد (۱۴۴۲ ق). الکشکول، موسوعة الشیخ بهاءالدین العاملی/ ۱۸ .
  • عرضی، ابوالوفاء بن عمر (۱۹۸۷ م). معادن الذهب فی الأعیان المشرفة بهم الحلب، دراسة، تحقیق: عبداللـه الغزالی. کویت: مکتبة دار العروبة.
  • قمی، شیخ عباس (۱۳۸۵ ش). الفوائد الرضویة فی احوال علماء المذهب الجعفریه، تحقیق: ناصر باقری بیدهندی. قم: بوستان کتاب.
  • مجلسی، محمدتقی (۱۴۱۳ ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشان پور.
  • محبی. محمد (بی تا). خلاصة الأثر فی أعیان القرن الحادی عشر. بیروت: دار الصادر.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی (۱۳۷۴ ش). ریحانة الأدب فی تراجم المعروفین بالکنیة واللقب. تهران: خیام.
  • مدنی، سید علی خان (۱۹۰۵ م). سلافة العصر فی محاسن الشعراء بکل مصر، قاهره.
  • معین، محمد (۱۳۸۱ ش). فرهنگ فارسی (متوسط)، تهران: سپهر.
  • منشی، اسکندر بیگ (۱۳۷۷ ش). تاریخ عالم‌آرای عباسی. تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
  • میرزامحمد باقر خوانساری (1392ش). روضات الجنات فی أحوال العلماء والسادات، تحقیق: اسدالله اسماعیلیان. قم: مکتبۀ اسماعیلیان.
  • ناجی نصرآبادی، سید محسن (1387ش). کتاب‌شناسی شیخ بهائی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  • ناصری، ملیح (1370ش). مکتب اسلیمی اولین گام در راه طراحی تذهیب و مینیاتور. تهران.
  • نفیسی، علی‌اکبر (بی تا). فرهنگ نفیسی. تهران: کتاب‌فروشی خیام.
  • نوری. میرزا حسین (۱۴۱۵ ق). خاتمة مستدرک الوسائل، تحقیق: قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
  • واله اصفهانی، محمد یوسف (۱۳۷۲ ش). خلد برین (ایران در روزگار صفویان)، به کوشش میرهاشم محدث. تهران: بنیاد موقوفات افشار.

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 27 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403