پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرفی و بیان اهمیت نسخۀ خطی ام‌الکتاب نوشتۀ احمد رومی در اوایل قرن هشتم

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده زبان و ادبیات. دانشگاه کردستان. سنندج. کردستان. ایران.
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی. گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه سمنان. سمنان. ایران
چکیده
ام‌‌الکتاب یا کتاب معارف با محتوایی تعلیمی- عرفانی نوشتۀ احمد رومی در ذی‌‌الحجه سال 727 است. تنها نسخۀ موجود از ام‌‌الکتاب در کتابخانۀ ملی فرانسه با شمارۀ R25480 نگهداری‌می‌‌شود. احمد رومی به‌لحاظ فقهی دارای مذهب حنفی و به‌لحاظ مشرب عرفانی پیرو مولوی است. وی از گسترش‌‌دهندگان سلسلۀ مولویه در هند و از اولین مفسران آثار مولانا در ربع اول قرن هشتم است. در این کتاب آیاتی از قرآن کریم، احادیث پیامبر اسلام(ص)، اقوال مشایخ صوفیه و ائمۀ فِرَق تسنن در چهل فصل نقل‌شده‌‌است. مصنّف برای تأیید و تبیین موضوع فصل‌های کتاب، حکایاتی منظوم با پیروی از مثنوی در بحر رمل مسدس سروده‌است. نوع و قالب نگارش ام‌‌‌الکتاب از زمرۀ اربعین‌‌نویسی یا چهل‌‌ حدیث‌‌نگاری است اما از این شیوۀ نگارش برای تبیین و تعلیم مسائل عرفانی بخصوص درموردِ آثار مولوی استفاده‌کرده‌است. ویژگی عمدۀ ام‌الکتاب گرایش بسیار آن‌‌ به دو اثر مشهور مولوی یعنی مثنوی معنوی و دیوان شمس است. علاوه بر آثار مولوی، به ولدنامه و رباب‌‌نامۀ سلطان ولد نیز توجه‌دارد. زبان نثر ام‌‌الکتاب ساده و مرسل است. نثر و نظم ساده و استفادۀ فراوان نگارنده از تمثیل و حکایت‌های منظوم دلالت بر جنبۀ تعلیمی اثر می‌کند. وجود عناصر نحوی و صرفی زبان عربی در ام‌‌الکتاب، همچنان متأثر از متون و آموزه‌های عرفانی است تا اینکه تلاشی تعمدی برای دشوارساختن متن باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introducing and explaining the importance of the manuscript of Umm al-Kitab written by Ahmad Rumi in the early 14th century

نویسندگان English

Teymoor Malmir 1
Hooman Namazi 2
1 Professor of the Department of Persian Language and Literature. Faculty of Language and Literature. The University of Kordestan. Sanandaj Kurdistan. Iran.
2 Master of Persian language and literature. Department of Persian literature. Faculty of Humanities. Semnan University. Semnan. Iran.
چکیده English

Umm al-kitab a mystical-didactic oriented book by Ahmad Rumi and was written in 1326A.D. (727A.H.). There was only a unique manuscript of this book keeping in B.N.F with the document number R 25480. Ahmad Rumi was a Hanafi Muslim and following Mowlana's mystical ideas. He used to be a developer of Mowlavie's sect in India and one of the first Annotators of Mowlana's books in 14th Century. In this book Rumi has detailed some Qur'an's verses, prophet’s Hadith, Sufism elder's speech and Sunni Imams. He also has written anecdotes in harmonious poet form following Masnavi's form to describe the gist of foregoing issues. the genre of named book is called Arbaeen-Nevisi (which means to write forty topics and explain them) to Annotate Masnavi and Sonnets of Mowlana. the remarkable feature of Umm al-kitab is its simple prose and following Mowlana and his son's -Soltan valad- style. using Arabic syntax and inflexion in Umm al-kitab is not to make its text complicated, but rather is impressed by other mystical books in the same way.

کلیدواژه‌ها English

"Umm al-kitab"
"Ahmad Rumi"
"Arbaeen-Nevisi"
"Mowlavi's followers"
"th14 century prose and poet"
  • قرآن کریم
  • ابن‌بابویه، ابو جعفر محمد بن علی، الخصال، قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، 1367 هـ. ق.
  • ابن‌بطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامۀ ابن‌بطوطه (رحلۀ ابن‌بطوطه)، ترجمۀ محمدعلی موحد، جلد2، چاپ اول، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1348.
  • احمدی آشتیانی، فرهاد و محمدهادی امین‌ناجی، «بررسی تطبیقی سیر تطور اربعین‌‌نویسی در فریقین»، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، سال 15، شمارۀ 2، صص 1- 38، تابستان 1397.
  • بدایونی، عبدالقادر، منتخب التواریخ، تصحیح مولوی احمدعلی صاحب با مقدمه و اضافات توفیق سبحانی، چاپ اول، تهران، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380.
  • رومی، احمد، نسخۀ خطی ام‌الکتاب، محفوظ در کتابخانۀ ملی فرانسه به شمارۀ R 25480، 990 هـ. ق.
  • رومی، احمد، دقایق الحقایق، تصحیح محمدرضا جلالی نایینی و محمد شیروانی، تهران، انتشارات شورای عالی فرهنگ و هنر، 1354.
  • رومی، احمد، دقایق الطریق، تصحیح محسن کیانی (میرا)، چاپ اول، تهران، انتشارات روزنه، 1378.
  • سلطان ولد، بهاءالدین محمد، ولدنامه، تصحیح جلال الدین همایی، قم، نشر هما، 1376.
  • سلطان ولد، بهاءالدین محمد، رباب­نامه، تصحیح دکتر علی سلطانی گردفرامرزی، تهران، انتشارات مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌‌گیل کانادا- مونترال با همکاری دانشگاه تهران، 1359.
  • سیهرندی، یحیی بن احمد بن عبدالله، تاریخ مبارک شاهی، تصحیح محمد هدایت حسین، چاپ اول، تهران، انتشارات اساطیر، 1382.
  • عاشوری تلوکی، نادعلی، «سنت اربعین‌نویسی و نسخه‌ای شریف در شرح چهل حدیث»، مجلۀ الهیات و معارف اسلامی (مطالعات اسلامی ) دانشگاه فردوسی مشهد، سال 20، شمارۀ 65-66، صص 165- 184، پاییز و زمستان 1383.
  • فروزانفر، بدیع الزمان، شرح مثنوی شریف، جلد اول، چاپ هفتم، تهران، انتشارات زوّار، 1367.
  • نصرآبادی اصفهانی، محمد طاهر، تذکرۀ نصرآبادی: تذکرة الشعرا، تصحیح حسن وحید دستگردی، چاپ اول، تهران، انتشارات ارمغان، 1317.
  • هیمر، آلفونس س. م، «احمد رومی شاعر گمنام سلسلۀ مولویه»، ترجمۀ محمد جواد شمس، مجلۀ معارف، دورۀ 13، شمارۀ 3، صص 124- 148، آذر- اسفند 1375.

  • تاریخ دریافت 24 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری 30 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1402