پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معرّفی و بررسی نسخ خطی شرحِ خلوتیِ تبریزی بر مقدمۀ شرحِ قیصری

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی. واحد یاسوج. یاسوج. کهکیلویه و بویر احمد. ایران.
2 استادیار. مرکز معارف اسلامی و ادبیات فارسی. دانشگاه صنعتی اصفهان. اصفهان. ایران.
3 دکتری زبان و ادبیّات فارسی و مدرّس دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید باهنر اصفهان، اصفهان، ایران.
چکیده
فصوص الحکمِ ابن عربی یکی از مهمترین کتب در زمینۀ عرفان نظری است. به همین دلیل از زمان تألیف تاکنون شرح های بسیاری بر آن نوشته شده است. یکی از شروح فصوص‌الحکم، شرح «داوود قیصری» است که به دلایل مختلف از جمله جامعیّت و پایبندی به متن اصلیِ فصوص‌الحکم، اهمّیّت زیادی دارد. از ویژگی‌های مهمّ شرحِ قیصری این است که قبل از بخش شرح فصوص‌الحکم، مشتمل بر مقدّمه‌ای در دوازده فصل است که از لحاظ دسته‌بندی و ترتیب علمی، در شناخت عرفانِ نظری و مفاهیمِ فصوص‌الحکم، اهمیّت زیادی دارد و می تواند بسیاری از مشکلات فصوص‌الحکم را حل کند. با توجه به اهمیت این مقدمه، یکی از عارفان گمنامِ قرن نهم هجری قمری به نام «خلوتی تبریزی»، مقدمۀ شرح قیصری بر فصوص‌الحکم ابن عربی را به فارسی ترجمه و شرح کرده است. پژوهش پیش رو که به شیوۀ تحلیلی- توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای انجام شده است به بررسی ساختار و سبک این کتاب و معرفی نسخ خطی آن که در کتابخانه‌های ملی و آستان قدس نگهداری می‌شوند اختصاص دارد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این اثر از نظر سبکی حائز اهمیت است و از نظر نوع ترجمه نیز ترجمۀ تحت اللفظی است گرچه در بعضی مواقع و به‌ضرورت به ترجمۀ ادبی نزدیک شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introducing and Analysis of manuscripts of "Khalvati-Tabrizi's description" on the Introduction of Qeyṣarī 's Commentary.

نویسندگان English

Mohammadreza Masoumi 1
Mahdi Salmani 2
Amin Mojallizadeh 3
1 Associate Professor of the Department of Persian Language and Literature. Faculty of Humanities. Islamic Azad university. Yasouj unit. Yasuj Kahkilouye and Boyer Ahmed. Iran.
2 Assistant Professor. Center for Islamic Education and Persian Literature. Isfahan University of Technology. Esfahan. Iran.
3 Phd in Persian Language and literature, Farhangian University of Isfahan-Shahid Bahonar Campus, Isfahan, Iran
چکیده English

Ibn Arabi's Fusus-al-Hakam is one of the most important books in the field of theoretical mysticism. Hence, many descriptions have been written about it since its compilation. One of these well-known explanations of the Fusus-al-Hikam is the commentary of "Dawood Qaisari", in which because of several reasons, e.g., comprehensiveness and adherence to the original text of Fusus-al-Hikam, it is quite noticeable. An important feature of Qaisari's description is that before explaining the Fusus-al-Hikam, an introduction, in twelve chapters, is given at its beginning, where in terms of scientific classification and order in understanding theoretical mysticism and concepts of the Fusus-al-Hikam is important. While it can solve many problems of the Fusus-al-Hikam. According to this introduction, one of the anonymous mystics of the ninth century named Khalvati-Tabrizi has translated and explained the introduction of Qaisari's commentary on Ibn Arabi's Fusus-al-Hakam in Persian. The upcoming research, which has been carried out in an analytical-descriptive way and with reference to library sources, is devoted to the investigation of the structure and style of this book and the introduction of its manuscripts that are kept in the national and Astan al-Quds libraries. The results of the research show that this work is important in terms of style and in terms of the type of translation Although in some cases and by necessity, it has come close to literary translation.

کلیدواژه‌ها English

Fusus al-Hikam
Qeyṣarī 's Commentary
Khalvati Tabrizi
Manuscripts. style
  • ابن عربی، محمد بن علی، فصوص‌الحکم، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، کارنامه، 1386.
  • ابن کربلائی، حافظ حسین بن کربلائی، روضات‌الجنان و جنات‌الجنان، تصحیح جعفر سلطان‌القرائی، تبریز، ستوده، 1382.
  • ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی، تهران، سمت، 1374.
  • ایزوتسو، توشیهیکو، زندگی و اندیشۀ ابن عربی، کیهان فرهنگی، شمارۀ 96، صص 38-41، 1372
  • آشتیانی، جلال­الدین، نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم، 1387
  • آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، لبنان، دارالاضواء، 1403ق.
  • ترکه اصفهانی، علی بن محمد، شرح فصوص‌الحکم، تحقیق محسن بیدارفر، قم، بیدار، 1378.
  • جامی، عبدالرحمن بن احمد، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، تصحیح ویلیام چیتیک، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، 1381.
  • جهانبخش، جویا، راهنمای تصحیح متون، تهران، میراث مکتوب، 1378
  • جهانبخش، جویا، تأمّلات نظری کارآمد در تصحیح متون ادبی، آیینۀ میراث، شمارۀ 42، صص 24-73، 1387.
  • حسن‌زاده آملی، حسن، عرفان و حکمت متعالیه، قم، الف. لام. میم، 1380.
  • حسن زاده آملی، حسن، مآثر آثار، قم، الف. لام. میم، 1386.
  • خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران، سیمرغ، 1374.
  • خطیب رهبر، خلیل، حروف اضافه و ربط، تهران: مهتاب، 1379.
  • خلوتی تبریزی، عبدالرحیم بن محمد، الدقایق فی معرفۀ الحقایق، کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران، نسخل شمارۀ 32237، بی‌تا الف.
  • خلوتی تبریزی، عبدالرحیم بن محمد، دقایق در معرفت حقایق، کتابخانۀ آستان قدس رضوی، نسخۀ خطی شمارۀ 860، بی‌تا ب.
  • خلیل­ اللهی، شهلا، حضرات خمس در شروح مختلف فصوص­الحکم ابن عربی، جستارهای ادبی، شمارۀ 160، صص 137-150، 1387.
  • دانش ­پژوه، محمدتقی، نشریۀ نسخه­های خطی کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1344.
  • درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخه­های خطی ایران (فنخا)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران،1390
  • دولت ­آبادی، عزیز، سخنوران آذربایجان، تبریز، ستوده،1377.
  • ریاض، محمّد، احوال و آثار میر سید علی همدانی، اسلام آباد پاکستان، نشر مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1370
  • سجادی، جعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379
  • صدرالدین قونوی، محمّدبن اسحاق، الفکوک، نسخۀ خطی شمارۀ 727، کتابخانۀ یوسف‌آغا قونیه، بی­تا.
  • صدرایی خویی، علی، فهرستگان نسخه­های خطّی حدیث و علوم حدیث شیعه، قم، مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث، 1382.
  • صدرایی خویی، علی، میراث حدیث شیعه، قم، مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث، 1387.
  • عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر، دیوان عراقی، تصحیح سعید نفیسی، تهران، سنائی، 1375.
  • قیصری، داود بن محمود، شرح مقدمۀ قیصری بر فصوص الحکم، تحقیق جلال الدین آشتیانی، تهران، امیرکبیر، 1370.
  • قیصری، داود بن محمود، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح جلال­الدین آشتیانی، تهران، علمی و فرهنگی، 1375.
  • قیصری، داود بن محمود، رسائل قیصری، تصحیح جلال­الدین آشتیانی، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت وفلسفۀ ایران، 1381.
  • قیصری، داود بن محمود، شرح قیصری بر فصوص‌الحکم ابن عربی، ترجمۀ محمد خواجوی، تهران، مولی، 1387.
  • کاشانی، عبدالرزاق بن جلال­الدین، شرح فصوص‌الحکم ابن عربی، به کوشش مجید هادی زاده، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.
  • کتابخانۀ ملی، تارنمای تخصصی. (آخرین بازنگری: 20 مرداد 1401)
  • لویسون، لئونارد، مشرقی تبریزی، مجلۀ صوفی، شمارۀ 5، صص 30-36، 1368.
  • لویسون، لئونارد، شرح حال و آثار محمّد شیرین مغربی، گزارش میراث، صص73-80، 1396.
  • مامقانی، محمّدرضا، معجم الرموز و الاشارات، قم، مهر، 1411ق.
  • مدرسی، فاطمه، از واج تا جمله، تهران، چاپار، 1387.
  • مرزبان بن رستم، مرزبان‌نامه، ترجمۀ سعدالدین وراوینی، تهران، صفی­علیشاه، 1387.
  • مسگرنژاد، عبدالجلیل، شرح فصوص‌الحکم خواجه پارسا، معارف، شمارۀ 8، صص 83-92، 1365.
  • مصباح یزدی، محمد تقی، فرهنگ اعلام علوم عقلی اسلامی، قم، موسّسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389.
  • معروف، یحیی، فن ترجمه، کرمانشاه، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، 1387.
  • موسوی طباطبائی تبریزی، محمّدرضا بن محمّد صادق، تاریخ اولاد الاطهار، به کوشش محمّد الوانساز خویی، تهران، نشر مجلس شورای اسلامی، 1389.
  • مهیار، محمد، فرهنگ دستوری، تهران، میترا، 1376.
  • نظامی، الیاس بن یوسف، خسرو و شیرین، تصحیح وحید دستگردی، تهران، ارمغان، 1378.
  • نعمت­ الله ولی، نعمت ­الله بن عبدالله، رسالۀ خیالیه، مشرق، شمارۀ 5، صص 44-49، 1374.
  • همدانی، علی بن شهاب­ الدین، رسالۀ منامیه از میر سیّدعلی همدانی، تصحیح محمّد جعفر یاحقی، فصلنامۀ رودکی، شمارۀ 44، صص 95-114، 1394.
  • یحیی، عثمان، مؤلّفات ابن عربی، قاهره مصر، هیئه المصریه العامه للکتاب، 2001م.
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3
فروردین 1402
صفحه 167-199

  • تاریخ دریافت 04 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 13 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 19 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1402