پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

خوانش دیوان حافظ تصحیح شاملو با رویکرد خواننده‌محور + مکاتبات تکمیلی داوران و نویسندگان

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی. دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران.
چکیده
خواننده هنگام مواجهه با آثار ادبی از سویی با متن و از سویی دیگر با بافت یا زمینة اثر روبه‌رو است. متن هویتی آشکار دارد؛ اما بافت به‌طور بالقوه به مجموعه‌ای از دریافت‌ها و باورهایی اطلاق می‌شود که از تصور آینده، فرضیه‌های علمی، اعتقادات مذهبی، باورهای عمومی و فرهنگی و برداشت خواننده از ذهنیت نویسنده، مایه می‌گیرد. با ترکیب متن و بافت، «گفتمان» و تعابیر مختلفی شکل می‌گیرند که تمامی این موارد در مجموع به آزادی عمل خواننده در معنادهی به متن و در نهایت به مرگ مؤلف می‌انجامد، این‌گونه است که ارزش اثر ادبی در قیاس با سرمایه‌های فرهنگی و ادبی و اجتماعی یک زبان سنجیده می‌شود؛ همان اتفاقی که در دیوان حافظ تصحیح شاملو می‌افتد و دیوان حافظ با تصحیح و روایت و خوانشی نو، بر اساس حدس و گمان‌ها(استراتژی خواندن)، خوانش نانوشته‌ها(سفیدخوانی) و حذف یا گزینش عناصر برجسته(حذف و برجسته‌سازی)، هویت و شکلی دگرگون می‌پذیرد که برخاسته از جهان‌بینی شاملو و در چارچوب نشانه‌های متن است و «افق انتظارات» مختلفی اعم از موافق و مخالف را درپی دارد. پژوهش حاضر به‌روش تحلیل کیفی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای، در پی تبیین این مسأله، به این نتیجه نایل می‌آید که تطابق چشم‌گیر کار شاملو با مؤلفه‌های رویکرد «خواننده‌محور» و موفق عمل‌کردن وی در برانگیختن واکنش مخاطب، مرهون بسامد بالای مؤلفة «حذف و برجسته‌سازی» و «فرضیه‌سازی» در اثر مورد بحث است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reading Diwan Hafez rectification Shamlu with a reader-centered approach

نویسندگان English

Shirzad Tayefi 1
Samaneh Mansouri Alhashem 2
1 Department of Persian Literary and Language. Persian Literary and foriegn Language Faculty. Allameh Tabatabaei University. Tehran. Iran.
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Human Sciences. Mohagheg Ardabili University, Ardabil, Iran.
چکیده English

The text has an obvious identity; but context potentially refers to a set of perceptions and beliefs that originate from imagining the future, scientific hypotheses, religious beliefs, general and cultural beliefs, and the reader's perception of the author's mentality. By combining text and context, various "discourses" and interpretations are formed, all of which end up with the reader's freedom of action in giving meaning to the text and the death of the author, and thus the value of the literary work compared to the cultural, literary and social capital of a language is evaluated The same thing that happens in rectification Hafez Shiraz narrated by Ahmad Shamlou and Diwan Hafez with correction and narration and new reading, based on speculations (reading strategy), reading unwritten texts (white reading) and removing or selecting prominent elements (omission and highlighting) and identity and form Different accepts that it originates from the inclusive worldview and within the framework of the text's signs, and it follows different "horizons of expectations" both for and against. The present research, using the method of qualitative analysis and using library studies, in order to express this issue, comes to the conclusion that the striking compatibility of Shamlu's work with the components of the "Reader-centered" approach and his success in provoking the audience's reaction is due to the high frequency of the component "omission and highlighting" and "waiting horizon" are discussed in the work.

کلیدواژه‌ها English

Divan Hafez
Hafez
Shamlou
literary theory
Reader-centered Approach
waiting horizon
  • احمدی، بابک، ساختار و تأویل متن، چ ششم، تهران، مرکز،1380.
  • ایگلتون، تری، پیش­درآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر، چ دوم، تهران، مرکز، 1380.
  • براهنی، رضا، «گفتمان دوسویگی در شعر»، گوهران(ویژه‌نامة شاملو)، ش نهم و دهم، صص 36ـ 66، تهران، 1384.
  • حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد ، دیوان خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران، جواهری، 1377.
  • بلزی، کاترین، عمل نقد، ترجمة عباس مخبر، تهران، قطره، 1379.
  • پاینده، حسین، نقد ادبی و دموکراسی: جستارهایی در نظریه و نقد ادبی جدید، تهران، نیلوفر، 1385.
  • جمالی، رزا، مکاشفاتی در باد، اهواز، ترنج، 1400.
  • جوادی حصار، محمدصادق، «نقد و بررسی دیدگاه‌های انتقادی شاملو دربارة ادبیات کلاسیک فارسی»، پایانامة کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، استاد راهنما: محمد تقوی، 1398.
  • جواری، محمدحسین، «نظریة زیبایی‌شناسی دریافت: روشی برای خوانش‌های جدید در ادب فارسی»، فصلنامة مولوی‌پژوهی، ش 5، سال دوم، صص 72- 75، 1384.
  • جهان‌دیده کودهی، سینا، «پدیدارشناسی و سنخ‌شناسی مخالف‌خوانی‌های شاملو»، فصلنامة نقد ادبی، سال پنجم، ش 19، صص103- 134، 1391.
  • حق‌شناس، علی‌محمد، زبان و ادب فارسی در گذرگاه سنت و مدرنیته، تهران، آگه، 1382.
  • خرمشاهی، بهاء‌الدین، ذهن و زبان حافظ (با افزایش هشت مقالة جدید)، چ هفتم، تهران، ناهید، 1380.
  • سلدن، رامان؛ پیتر ویدوسون، راهنمای نظریة ادبی معاصر، ترجمة عباس مخبر، چ اول، تهران، طرح نو،1372.
  • شاملو، احمد، حافظ شیراز به روایت احمد شاملو، چ دوم، تهران، مروارید، 1354.
  • شاملو، احمد، نام‌ها و نشانه‌ها در دستور زبان فارسی، تهران، مروارید، 1385.
  • ـــــــــــــــــــ، حافظ شیراز به روایت احمد شاملو، چ دوم، تهران، کارنگ، 1399.
  • صفارزاده، طاهره، «نقدی بر کتاب حافظ شیرازی به روایت شاملو(روایتی که از اصل خود به دور افتاده)»، روزنامة کیهان، شمارة 9926، تهران، 1355.
  • طالبی، پیمان، «حافظ وسط دعوای شاملو و مطهری»، روزنامة جام جم، شمارة ۵۶۴۹، تهران، 1399.
  • فردوسی، علی، «حکایت شاملو و حافظ شیراز»، مجلة تجربه، شمارة 5، صص40ـ 43، تهران، 1390.
  • قائد، محمد، «شاملو و روایتش از حافظ»، روزنامة شرق، شمارة 1604، تهران، 1391.
  • مرادی، علی‌رضا، «روایت‌های جنجالی کیا رستمی و شاملو از حافظ»، روزنامة ایران، شمارة 4909، تهران، 1390.
  • مطهری، مرتضی، عرفان حافظ: تماشاگه راز، تهران، صدرا، 1360.
  • مکاریک، ایرنا ریما، دانش­نامۀ نظریه­های ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران، آگه، 1385.
  • نامور ­مطلق، بهمن، «یاوس و آیزر: نظریۀ دریافت»، پژوهش­نامۀ فرهنگستان هنر، شمارۀ 11، صص 93ـ110، تهران، 1387.
  • نیساری، سلیم، دفتر دگرسانی‌ها در غزل‌های حافظ، چ اول، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1385.
  • یعقوبی، پارسا، «آشنایی با تابوشکنی ادبی و سیر آن در ادبیات کلاسیک فارسی»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال پنجاه و هشتم، ش 3، صص 99- 116، تهران، 1386.

  • تاریخ دریافت 25 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 30 آبان 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1402