پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

معراج‌السعادة، اثری ارجمند با چاپ‌هایی نامعتبر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
گروه مطالعات ادبی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، سازمان سمت، تهران، ایران
چکیده
ملّا احمد نراقی (متوفّی 1244 یا 1245ق) از بزرگ‌ترین فقیهان ایران در اوایل عهد قاجار است. علاوه‌بر اینکه آثار متعددی در فقه و اصول و عمدتاً به زبان عربی تألیف کرده، در ادبیات فارسی و اخلاق نیز آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشته است. معراج‌السعادة ملّا احمد که ترجمۀ آزاد (از عربی به فارسی) از کتاب پدرش ملّا محمدمهدی با عنوان جامع‌السعادات با اضافات و تغییراتی است، در میان کتب اخلاقی فارسی جایگاه خاصی دارد. ضمن اینکه از این کتاب نسخه‌های خطی متعددی به ما رسیده، بارها به صورت سنگی و جز آن چاپ شده است. بااین‌حال از این کتاب، متنی تصحیح‌شده ـ براساس معیارهای علمی ـ در دست نیست. معتبرترین و مشهورترین چاپ آن را انتشارات هجرت (بدون نام مصحح) در سال 1378 «با تصحیح و تحقیق و تعلیق و ویرایش» منتشر کرده است. ایرادات گوناگونی در این چاپ دیده می‌شود که نشان از بی‌دقتی در تصحیح و پژوهش دارد. در این مقاله به نقد این چاپ از منظرهای گوناگون نسخه‌شناسی، سبک‌شناسی و اصول تصحیح متن می‌پردازیم و پیشنهادهای خود را برای اصلاح آن ارائه می‌کنیم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Me’raj al-Sa’adat, a worthy work with unreliable prints

نویسنده English

Abdolrasool Forootan
Department of Literary Studies, Research Institute for Humanities Research and Development, Samt Organization, Tehran, Iran
چکیده English

Molla Ahmad Naraghi (died 1244 or 1245 AH) is one of the greatest jurists of Iran in the early Qajar era. In addition to authoring numerous works in jurisprudence and principles of jurisprudence, mainly in Arabic, he also left valuable works in Persian literature and ethics. Molla Ahmad's Me’raj al-Sa’adat, which is a free translation (from Arabic to Persian) of his father Molla Mohammad Mahdi's book entitled Jame’ al-Sa’adat with additions and changes, has a special place among Persian moral books. In addition to the fact that many manuscripts of this book have reached us, it has been printed many times in Lithography and etc. However, there is no edited text of this book based on scientific criteria. The most reliable and famous edition of it was published by Hejrat Publications (without the editor's name) in 1378 "with correction, research, comment and editing". Various faults can be seen in this edition, which shows carelessness in editing and research. In this article, we will criticize this edition from different perspectives of edition, stylistics and the principles of text correction, and we will present our suggestions for its editing.

کلیدواژه‌ها English

Me&‌rsquo
raj al-Sa&‌rsquo
adat
Molla Ahmad Naraghi
Editing
Codicology
Criticism
  • قرآن کریم.
  • استادی، رضا، شرح احوال و آثار ملّا مهدی نراقی و ملّا احمد نراقی و خاندان ایشان، قم: برگزیده، 1387.
  • امین، محسن، اعیان‌الشیعة، تحقیق حسن امین، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1403ق.
  • براون، ادوارد، تاریخ ادبی ایران، جلد چهارم، ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: بنیاد کتاب، 1364.
  • بیگ‌باباپور، یوسف، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، جلد 3/40، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1391.
  • بینش، تقی، «قابوس‌نامه به اهتمام و تصحیح دکتر غلامحسین یوسفی»، نامۀ آستان قدس، ش 26 و 27، ص 168-171، 1346.
  • تهرانی، آقابزرگ، طبقات اعلام الشیعة، قسم اول از جزء ثانی (الکرام البررة فی القرن الثالث بعد العشرة)، مشهد: دارالمرتضی للنشر، 1404ق.
  • جامی، عبدالرحمان، مثنوی هفت‌اورنگ، تصحیح و تحقیق جابلقا دادعلیشاه، اصغر جانفدا، ظاهر احراری و حسین احمد تربیت، تهران: میراث مکتوب و مرکز مطالعات ایرانی، 1378.
  • دانش‌پژوه، محمدتقی، «چند اثر فارسی در اخلاق»، فرهنگ ایران‌زمین، ش 19، ص 261-284، 1352.
  • درایتی، مصطفی، فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی، 1393.
  • دوانی، جلال‌الدین، اخلاق جلالی، به تصحیح عبدالله مسعودی آرانی، تهران: اطلاعات، 1391.
  • رضازادۀ شفق، صادق، تاریخ ادبیات ایران، شیراز: دانشگاه پهلوی، 1352.
  • سعدی، مصلح‌بن عبدالله، کلیّات سعدی، براساس تصحیح و طبع محمدعلی فروغی و مقابله با دو نسخۀ معتبر دیگر، به‌کوشش بهاءالدین خرّمشاهی، تهران: دوستان، 1381.
  • سمعانی، شهاب‌الدین احمد، روح‌الارواح فی شرح اسماء الملک الفتّاح، به اهتمام و تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: علمی و فرهنگی، 1391.
  • سیّدبن طاووس، اقبال‌الاعمال، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1409ق.
  • شمیسا، سیروس، کلّیات سبک‌شناسی، تهران: میترا، 1384.
  • صادقیان، فرید، «سیره و روش تربیتی آیت‌اللّه سیّدعلی‌آقا قاضی»، مجموعه مقالات برگزیدۀ کنگرۀ بزرگداشت آیت‌اللّه سیّدعلی‌آقا قاضی، تبریز: ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 456-468، 1391.
  • صباحی بیدگلی، سلیمان، دیوان صباحی بیدگلی، به‌کوشش احمد کرمی، تهران: ما، 1365.
  • غلامرضایی، محمد، شاعران حوزۀ ادبی خراسان، تهران: سمت، 1400.
  • قاجار، محمودمیرزا، سفینةالمحمود، به تصحیح و تحشیۀ دکتر عبدالرسول خیامپور، تبریز: مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران، 1346.
  • قمی، عباس، الفوائدالرضویة فی احوال علماء المذهب الجعفریة، تحقیق ناصر باقری بیدهندی، قم: بوستان کتاب، 1385.
  • قمی، عباس، مقامات‌العلّیة فی موجبات السعادة الأبدیة، به مباشرت محمدرضا نجفی، نجف: بی‌نا، 1348ق.
  • کلانتر ضرّابی، عبدالرحیم، تاریخ کاشان (مرآة القاسان)، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، 1378.
  • گلپایگانی، اسداللّه، حیات جاوید یا منتخب معراج‌السعادة، اصفهان: بی‌نا، 1334ق.
  • مدرّس، محمدعلی، ریحانةالادب، تهران: خیام، 1369.
  • مشار، خان‌بابا، فهرست کتاب‌های چاپی فارسی، تهران: مؤلف، 1350.
  • مولوی، جلال‌الدین، مثنوی معنوی، چاپ عکسی از روی نسخۀ خطی قونیه، زیر نظر نصرالله پورجوادی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1371.
  • نراقی، احمد، کتاب‌الخزائن، به تحقیق و تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زادۀ آملی و علی‌اکبر غفاری، تهران: اسلامیه، 1380ق.
  • نراقی، احمد، مثنوی طاقدیس، به اهتمام حسن نراقی، تهران: امیرکبیر، 1362.
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، تهران: آبانه، 1395.
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، قم: هجرت، 1378.
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، نسخۀ شمارۀ 132 کتابخانۀ آیت‌اللّه بروجردی قم (مسجد اعظم).
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، نسخۀ شمارۀ 53185 کتابخانۀ آستان قدس رضوی.
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، نسخۀ شمارۀ 8379 کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
  • نراقی، احمد، معراج‌السعادة، نسخۀ شمارۀ 909ک کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
  • نراقی، محمدمهدی، جامع‌السعادات، تعلیق و تصحیح سیّدمحمد کلانتر، با مقدمۀ شیخ محمدرضا مظفر، بیروت: الأعلمی للمطبوعات، بی‌تا.
  • نوشاهی، عارف، کتاب‌شناسی آثار فارسی چاپ‌شده در شبه‌قاره، تهران: میراث مکتوب، 1391.
  • هدایت، رضاقلی‌خان، ریاض‌العارفین، مقدمه، تصحیح و تعلیقات ابوالقاسم رادفر و گیتا اشیدری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1388.

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 05 آبان 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1402