پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

پژوهشهای نسخه شناسی و تصحیح متون (مجله علمی بین المللی)

اِنهاء در دستنویس‌های اسلامی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه کوثر. بجنورد. خراسان شمالی. ایران.
چکیده
دستنویس‌هایی که در گسترۀ تمدن اسلامی کتابت شده، اصطلاحاتی دارد که به تدریج معنای اصلی برخی از آن‌ها فراموش شده و یا به شکل یک واژۀ نامفهوم و تزیینی درآمده است. انهاء یکی از اصطلاحات کلیدی نسخه‌شناسی اسلامی است که به تلاش‌های متن‌پژوهانه مسلمانان اشاره دارد. در این مقاله نخست معنای لغوی و عرفی انهاء واکاوی شده، سپس نمونه‌هایی از دستنویس‌های کهن اسلامی که این اصطلاح در آن‌ها به کار رفته مورد بررسی قرار گرفته است. این دستنویس‌ها عموما در مراکز و کتابخانه‌های مهم دو کشور ایران و ترکیه نگهداری می‌شود. تحلیل دستنویس‌ها نشان می‌دهد که اصطلاح انهاء در ادامۀ سنت‌های توثیق متن و از حدود قرن ششم هجری پدیدار شده است. دستنویس‌هایی که یادداشت‌های انهاء دارد، از سه منظر مورد توجه است: تایید، تصحیح و شرح و بحث در باب دستنویس. به هنگام تصحیح متون، باید از دستنویس‌هایی که یادداشت انهاء دارند با دقت بهره‌برداری کرد. . . . .
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Inha’ in Islamic Manuscripts

نویسنده English

mojtaba mojarrad
Associate Professor of the Department of Persian Language and Literature. Kausar University. Bojnurd. North Khorasan. Iran.
چکیده English

Findings: The results of the analysis of ancient manuscripts show that the term Inha’ was originally used to convey the message. The term was gradually used to refer to textual traditions, beginning in about the sixth century AH. The findings of our study show that in the seventh and eighth centuries AH, this term became widespread among Muslim scholars and found different meanings .After the eighth century AH, Inha’ became very popular and became a well-known term, though with different uses, in the field of textual research. In general, the term of Inha’ represents three specific uses: first, the approval of the manuscript; in these cases, Inha’s notes mean that the manuscript has been reviewed. Second means editing the manuscript; in these cases, Inha’s notes means that the person or persons have read and edited the manuscript. The third meaning that is more recent is the concept of description and interpretation of the manuscript text. In these cases, the person who writes the Inha’ note either describes the manuscript himself or states that another person has described the manuscript.

کلیدواژه‌ها English

codicology
Inha'
Islamic civilization
textual criticism
man
manuscript
  • آمدی، ابوالحسین علی بن محمد(704). الاحکام فی اصول الاحکام. دستنویس شمارۀ 12521 محفوظ در کتابخانۀ آیة الله العظمی مرعشی نجفی. قم. کتابت: 704 قمری.
  • ابن حبان، ابوحاتم محمد بن حبان(بی‌تا). المسند الصحیح علی التقاسیم و الانواع. دستنویس شمارۀ 524 مجموعۀ فیض الله افندی در کتابخانۀ ملت. استانبول.
  • ابن عتایقی حلی، کمال الدین(786). شرح نهج البلاغه. دستنویس شمارۀ 381 محفوظ در کتابخانۀ مدرسۀ نمازی. خوی. تاریخ کتابت: 786.
  • ابن قتیبه، ابومحمد عبدالله بن مسلم(بی‌تا). ادب الکاتب. دستنویس شمارۀ 274 مجموعۀ حفید افندی در کتابخانۀ سلیمانیه. استانبول. کتابت در قرن ششم یا پیش از آن.
  • ابن مطهر حلی، حسن بن یوسف(715). نهج المسترشدین فی اصول الدین. دستنویس شمارۀ 10964 محفوظ در کتابخانۀ بریتانیا که تصویر آن در مرکز احیاء میراث اسلامی نگهداری می‌شود. لندن. کتابت: 18 ذی‌الحجه 715 هجری.
  • ابن فهد حلی، جمال الدین ابوالعباس احمد بن محمد(812). المهذب البارع فی شرح مختصر النافع. دستنویس شمارۀ 6736 محفوظ در کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران. تهران. تاریخ کتابت: یکشنبه 21 شعبان 812 هجری.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم(1414 ق.). لسان العرب. بیروت: دارصادر.
  • احمد، احمدرمضان(1985 م.). الایجازات و التوقیعات المخطوطة فی العلوم النقلیة و العقلیة. قاهرة: هیئة الآثار المصریة.
  • خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی(1974 م.). تقیید العلم. تحقیق و تصدیر یوسف العش. بی‌جا: دارإحیاء السنة النبویة.
  • دهخدا، علی اکبر(1377 ش.). لغت‌نامه. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412 ق.). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. دمشق/بیروت: دارالشامیه/ دارالعلم.
  • سرخسی، رضی الدین بن العلا(717 ق.). المحیط الرضوی. دستنویس شمارۀ 959  مجموعۀ فیض الله افندی در کتابخانۀ ملت. استانبول. تاریخ کتابت: شنبه 17 رمضان 717 هجری.
  • صفری آق قلعه، علی(1391ش.). نسخه‌شناخت(پژوهشنامه نسخه‌شناسی نسخ خطی فارسی). با مقدمه ایرج افشار. تهران: میراث مکتوب.
  • طبری، محمد بن جریر(بی‌تا). تاریخ الطبری. دستنویس شمارۀ 1045 در مجموعۀ کوپرلو کتابخانۀ سلیمانیه. استانبول.
  • طریحی، فخرالدین(1375 ش.). مجمع البحرین. تحقیق السید احمد الحسینی. طهران: المکتبة المرتضویة.
  • طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن(699). دستنویس نهایة الاحکام به شمارۀ 2727 محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. تهران. تاریخ کتابت: شنبه پانزدهم رمضان 699 هجری.
  • طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن(650). دستنویس الخلاف فی الاحکام به شمارۀ 12501 محفوظ در کتابخانۀ آیة الله العظمی مرعشی نجفی. قم. تاریخ کتابت: 650 هجری.
  • فراهیدی، خلیل بن احمد(1410 ق.). کتاب العین. تحقیق الدکتور مهدی المخزومی و الدکتور ابراهیم السامرایی. قم: مؤسسة دارالهجرة.
  • کلینی، محمد بن یعقوب(بی‌تا). الکافی. دستنویس شمارۀ 14419 محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. تهران.
  • کیکاوس بن اسکندر، عنصر المعالی(1383 ش.). قابوس‌نامه. به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  • مایل هروی، نجیب(1380ش.). تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • مجرد، مجتبی، یاحقی محمدجعفر(1393). «واکاوی اصطلاح تعلیق در نسخه‌شناسی بر اساس انجامه‌های نسخ خطی سفینه تبریز و چند نسخه دیگر». مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. دوره 25. شماره 4: 75- 87.
  • مجرد، مجتبی(1396 ش.). سنت تصحیح متن در ایران پس از اسلام. تهران: هرمس.
  • نصرالله منشی، ابوالمعالی(1383 ش.). ترجمه کلیله و دمنه. تصحیح و توضیح مجتبی مینوی طهرانی. تهران: امیرکبیر.
  • همدانی، منتجب الدین ابوالعز(742 ق.). الفرید فی اعراب القرآن المجید. دستنویس شمارۀ 183 مجموعۀ حمیدیه در کتابخانۀ ملت. استانبول. تاریخ کتابت: محرم 742 هجری.

  • تاریخ دریافت 16 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1402